مقام اجمال و تفصیل در عالم ماده و مثال

استاد: نه، ببینید درست است، حالا من همین را می‌خواهم عرض کنم که آن اقصر فاصله‌ای که در اینجا لحاظ می‌شود اتّجاه قبله است. فرض کنید اگر الآن بین من و کعبه ده فرسخ فاصله است اتّجاه من به این است که به این سمت باشد؛ نه اینکه من از پشت نماز بخوانم بعد بگویم که یک دور، دورِ کرۀ زمین می‌زنیم و برمی‌گردیم دوباره به همین سمت خواهیم رسید. یا اینکه فرض کنید من در اینجا به این جهت نماز بخوانم، این جهت که اصلاً سمتِ کعبه وجود ندارد، این فاصلۀ نزدیک است. بعد می‌رسیم به اینکه همۀ این فاصله‌های نزدیک در تمام کرات زمین یکسان است یعنی هر شهری و هر نقطه‌ای نسبت به کعبه یک اقصر فاصله دارد و یک فاصلۀ غیر اقصر دارد که فاصلۀ طولانی است و فقط یک‌جا است و آن درست نقطۀ مقابل کعبه است. اگر مثلاً یک مته بگذاریم و کعبه را سوراخ کنیم آن طرف کرۀ زمین دقیقاً نقطۀ مقابل کعبه می‌شود که یکی از ایالت‌های آمریکا است یعنی شهری از شهرهای آمریکا است، آنجا دقیقاً مقابل کعبه است و نمی‌توانیم بگوییم که اقصر است، آنجا به هر طرف نماز بخوانند درست است! به طرف [سمت] مقابل هم نماز بخوانند درست است، طرفِ مقابل یعنی به آن‌طرف هم نماز بخواند به سمت کعبه است و این‌طرف هم نماز بخواند به سمت اتّجاه با قبله قرار می‌گیرد.

تلمیذ: مصلحتش فوت نمی‌شود؟

استاد: چه مصلحتی؟!

تلمیذ: وحدت جهت.

استاد: چه وحدت جهتی؟!

تلمیذ: طرف می‌خواهد در مسجد نماز بخواند آخوندی می‌گوید که به این سمت بخوانیم دیگری به سمت دیگری می‌خواند!

استاد: بگوید که به این‌طرف نماز بخوان، [چه اشکالی دارد]؟! بالأخره اگر می‌خواهند به این آقا اقتدا کنند، به یک سمت بخوانند. در مسجد دیگر دلشان می‌خواهد به آن طرف نماز بخوانند، چه وحدتی است؟! [فقط] یک شهری هست در همۀ عالم آن هم این‌طوری عمو اُقلی است! حالا این کجا وحدت جهت و وحدت فلان و ...!