
كيفيّت حضور عينى اشياء در علم عنائى حق (1)
علم عنایی حق و وحدت اراده الهی محور اصلی این جلسه از مباحث قضا و قدر است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا از حقیقت اشیاء و قاعده ترتب در عالم ماده سخن میگوید و توضیح میدهد که زمان و تدریج از ویژگیهای عالم مادی است، نه از ویژگیهای مشیت و اراده الهی. سپس این پرسش را بررسی میکند که آیا اراده خداوند مانند اراده انسانها تدریجی و زمانمند است یا آنکه تنها یک اراده واحد بر سراسر عالم حاکم است. در ادامه، تفاوت میان اراده و مراد، معنای آیات مربوط به امر و مشیت الهی، کیفیت تحقق موجودات در مراتب مختلف هستی و محال بودن طفره تبیین میشود. استاد با استفاده از این مبانی، مسئله بداء، علم ازلی الهی، جایگاه عالم ماده در نظام آفرینش و برخی شبهات درباره طول عمر و ظهور حضرت ولیعصر علیهالسلام را بررسی میکند و نشان میدهد که کثرت حوادث عالم با وحدت اراده الهی منافاتی ندارد.
كيفيّت حضور عينى اشياء در علم عنائى حق (1)
5اینها هیچ دلیلی ندارد. درست مثل اینکه بگوییم: چرا ائمه علیهمالسّلام باید دوازده نفر باشند؟! چرا مشیّت خدا تعلّق نگرفته است که یازده نفر باشند؟! ما چه میدانیم! یااینکه چرا مشیّت خدا تعلّق گرفته است که دوازده نفر باشند و چرا ده نفر نیستند؟! به ما چه مربوط است؟! اینها جای گفتگو ندارد تا بگوییم که باید یک دلیل عقلی پشت قضیه باشد تا ائمه دوازده نفر باشند، شاید خدا دلش میخواست ائمه را بیست نفر میکرد، بالأخره برهان نداریم که حتماً باید دوازده نفر باشند و سیزده نفر نباشند. بله، در اینکه باید یک واسطهای از نقطهنظر ارتباط بین خلق و خالق باشد که نفس او موجب نزول فیض باشد، این به برهان عقلی ثابت است. البته اگر ما اسم آن را برهان بگذاریم، بالأخره دلیل عقلی و مُؤیَّد به نقل در اینجا داریم؛ اما اینکه چرا خُصوص این عدد در اینجا هست، هیچ دلیلی نداریم که باید دوازده امام داشته باشیم. برگشت این مطلب فقط به اراده و مشیّت خدا است؛ مشیّت خدا تعلّق گرفته است دوازده نفر باشند، چرا گرفته است؟! ما نمیدانیم و نباید هم بدانیم و نخواهیم دانست! چرا؟! چون ﴿لَا يُسَۡٔلُ عَمَّا يَفۡعَلُ وَهُمۡ يُسَۡٔلُونَ﴾.1
بنابراین آنچه که در اینجا هست این است که باید ببینیم اراده به چه تعلّق گرفته است؟ فرض کنید ارادۀ حق تعلّق گرفته است به اینکه یک جبرئیل باشد، ارادۀ حق تعلّق گرفته است یک میکائیل باشد و ملائکهای زیر دست او باشند، ارادۀ حق به عالم مثال تعلّق گرفته است، به عالم عقل تعلّق گرفته است، به عالم جبروت تعلّق گرفته است، به عالم ماده تعلّق گرفته است. این اراده است؛ یعنی ما از مقام اثبات به تمام ثبوت پی میبریم. وقتی میبینیم الآن این درخت هست پس معلوم میشود ارادۀ حق به آن تعلّق گرفته است. نمیتوانیم بگوییم که اراده به آن تعلّق نگرفته است. درست شد؟! حالا چرا ارادۀ حق تعلّق گرفته است که یک درخت باشد و دوتا نباشد؟! دیگر ما نمیدانیم و به ما هم ربطی ندارد بلکه به مشیّت خدا برمیگردد.
- . سوره انبیاء (21) آیه 23. نور ملكوت قرآن، ج 4، ص 7:
«خداوند از كارى كه مىكند مورد پرسش و مؤاخذه قرار نمىگيرد؛ و ايشانند كه مورد پرسش و مؤاخذه واقع مىشوند.»
- . سوره انبیاء (21) آیه 23. نور ملكوت قرآن، ج 4، ص 7:
