بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (2)

و اما بنا بر مسلك بوعلي:

بوعلي هم كه قائل به حيات در نطفه نبود، اين‌هم كه نمي‌توانست به اين كيفيت ... البته در اينكه داراي قدرت است و داراي چه است، مسئله‌ای نداشت؛ اما اينكه حيات نطفه را ادراك بكند، [نمی‌توانست] آن موقع اين وسائل را نداشتند. لذا در اينها با توجه به قرائن ديگري كه در دستشان بود قائل به «روحانیة الحدوث و روحانیة البقاء‌» در مورد انسان بودند. یعني اين جسم مي‌آيد در رحم مادر قرار مي‌گيرد، رشد و تكامل پيدا مي‌كند و وقتی به چهار ماه و خورده‌اي كه مي‌رسد، يك‌مرتبه روح از عالم روح و نفس، تعلّق و ارتباط با اين جسم پيدا مي‌كند، اسم اين ارتباط را ما انسان مي‌گذاريم؛ اين ارتباط يعني انسان. وقتي كه اين با اين ارتباط پيدا كرد، اين شروع به حركت مي‌كند، اين شروع به دست و پا زدن مي‌كند، درست شد؟! اين كيفيت ارتباط است. 

حالا اين دو نحوه ارتباطي كه در اينجا هست صحبت ما در اين است كه آيا اين مسائلي كه در مورد «السعیدُ سَعیدٌ فی بَطنِ اُمِّه و الشَّقی شَقیٌ فی بَطنِ اُمِّه»، هست مي‌تواند ارتباطي به‌طور‌کلی اصلاً با اين قضايا داشته باشد يا اصلاً ارتباطي ندارد؟! و آيا اين مسئله فرض كنيد [مشیّت و ارادۀ] خداوند متعال اگر تعلّق به بطن اُمّ نگرفت مثل حضرت عيسي يا در مورد آدم و حوا آيا اين قضيه در مورد آدم و حوا استثناء ‌شده است؟! آيا اين بطن اُمّ، علت براي شقاوت و سعادت است؟! [اگر این‌طور است] آنها كه داري بطن اُمّ نبودند، پس معلوم مي‌شود مسئلۀ «الشَّقی شَقیٌ فی بَطنِ اُمِّه» يك مسئله‌اي است همراه با تكوّن نفس آدمي، يعني وقتي كه نفس آدمي مي‌خواهد تكوّن پيدا بكند اين «الشقی شقیٌ و ألسعید سعیدٌ ...» آنجا مي‌آيد. حالا بطن اُمّ باشد يا غير بطن اُمّ باشد، اين ديگر تفاوتي ندارد. درست شد؟! منتها چون به‌حسب معمول اين تكوّن در بطن اُمّ انجام مي‌گيرد، لسان روايات هم ناظر به همين مسئله است كه شقاوت و ضلالت در بطن اُمّ است؛ اما اصلاً اين قضيه کاری به بطن اُمّ ندارد؛ بلکه هنگام تكوّن انسان به مقام انسانيت و به نفس آدمي شقاوت يا سعادت براي انسان حاصل مي‌شود. اين نكتۀ اوّل بود.