
بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (3)
روایت «الشَّقِيُّ مَن شَقِي فِي بَطنِ أُمِّهِ و السّعِيدُ مَن سعِد فِي بَطنِ أُمِّهِ»
طینت انسان و سعادت و شقاوت در روایات، محور اصلی این جلسه درباره تبیین روایات مربوط به خلقت انسان و نقش طینت در گرایشهای متفاوت انسانها است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با بررسی روایات علّیین و سجّین توضیح میدهد که در متون دینی برای نفوس انسانی مراتب متفاوتی در عالم ثبوت بیان شده است و این تفاوتها در گرایشها و استعدادهای اخلاقی و روحی انسان در دنیا نیز قابل مشاهده است. در ادامه، نسبت این مباحث با اختیار انسان و مسئله جبر و اختیار مطرح میشود و این نکته بررسی میگردد که آیا این اختلافات ذاتی به معنای نفی اختیار است یا نه. همچنین با اشاره به تفاوتهای جسمی و روحی انسانها، تلاش میشود پیوندی میان تجربه انسانی و روایات برقرار شود تا فهم دقیقتری از مفهوم سعادت و شقاوت اولیه ارائه گردد.
بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (3)
5اين يك روايت است كه در اينجا جنبۀ خلقت دلالت بر عالم ثبوت ميكند يعني شيعيان در عالم ثبوت و كفار در عالم ثبوت به اين نحو خلق شدهاند، در اين روايت ندارد كه خلق ميشوند [بلکه] خلق شدهاند دارد. نكتۀ ما در اينجا اين است كه همۀ اينها دلالت بر يك عالم ثبوت دارد، نهاينكه دلالت بر عالم تكرّر و حدوث دارد.
روایت فضیل از امام باقر علیه السلام
روايت دیگر:
عبدُاللهِ بنُ مُحمّدٍ عن إبراهیم بنِ مُحمّدٍ عن مسعودِ بنِ یوسُف بنِ كُلیبٍ عنِ الحسنِ بنِ حمّادٍ عن فُضیلِ بنِ الزُّبیرِ عن أبیجعفرٍ علیهِ السّلامُ قال:
یا فُضَیلُ أ ما عَلِمتَ أنَّ رسولَ اللهِ صلّى اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلّم قال: إنّا أهلُ بَیتٍ خُلِقنا مِن عِلّیّین و خُلِق قُلوبُنا مِن الّذی خُلِقنا مِنهُ و خُلِق شیعَتُنا مِن أسفَلَ مِن ذلِك و خُلِق قُلوبُ شیعَتِنا مِنهُ و إنَّ عَدوَّنا خُلِقوا مِن سِجّینٍ و خُلِق قُلوبُهُم مِن الّذی خُلِقوا مِنهُ و خُلِقَ شیعتُهُم مِن أسفَل مِن ذلِك و خُلِق قُلوبُ شیعَتِهِم مِن الّذی خُلِقوا مِنهُ فهل یَستَطیعُ أحدٌ مِن أهلِ عِلّیّین أن یَكون مِن أهلِ سِجّینٍ و هل یَستطیعُ أهلُ سِجّینٍ أن یَكونوا مِن أهلِ عِلّیّین.1
اينجا را بايد عنايت كنيد: «فهل یَستطیعُ أحدٌ مِن أهلِ عِلّیّین أن یَكون مِن أهلِ سِجّینٍ و هل یَستطیعُ أهلُ سِجّینٍ أن یَكونوا مِن أهلِ عِلّیّین». طبق اين روايت که اينهم دلالت بر مقام ثبوت در ازل میکند و اينكه حقيقت نفس آدمي هر كسی به كيفيتي است كه خداوند تعالي امر كرده است، اينكه خلق شدند، يعني خداوند تعالي امر كرده و ارادۀ او به دو نوع از خلق تعلّق گرفته است؛ نوع اوّل نوع علّيّين است و نوع دوم نوع سجين است. به عبارت ديگر ـ حالا ما اجمالاً اشاره ميكنيم ـ علّيّين يعني مقام قرب و حيثيت قرب و سجّين يعني مقام بُعد و حيثيت بُعد. اينهم يك روايتي است كه در اينجا است.
- همان، ص 249، ح 38.
