بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (3)

روایت أبی‌بكرٍ الحَضرمیِّ از امام سجاد علیهِ السّلامُ

دوباره روايت ديگر است:

عن أبی‌بكرٍ الحَضرمیِّ عن علیِّ بنِ الحُسینِ علیهِما السّلامُ أنّهُ قال:

أخَذَ اللهُ میثاق شیعَتِنا مَعنا على ولایتِنا لا یَزیدون و لا یَنقُصون إنَّ الله خَلَقَنا مِن طینَةِ عِلّیّین و خَلَقَ شیعَتنا مِن طینةِ أسفَل مِن ذلِك و خَلَقَ عَدوَّنا مِن طینةِ سِجّینٍ و خَلَقَ أولیاءَهُم مِن طینةِ أسفَل مِن ذلِك.¹

«خداوند ميثاق شيعيان ما را بر ولايت ما گرفته است» يعني از شيعيان ما ميثاق بر ولايت گرفته است، ميثاق يعني يك تعهّد تكويني، يك تعهّد تكويني كه براساس آن تعهّد جبلّۀ‌ اينها قرار گرفته است، باطن و شاكلۀ‌ اينها قرار گرفته است، اين را ميثاق مي‌گويند. «نه بيشتر و نه كمتر» یعنی همان مقدار از ولایت ما که هر كسي دارد، نمی‌تواند به آن‌ مقداری که دارد زياد كند و نمي‌تواند كم كند، اين معناي ولايت است، البته ولايت يك معنايي دارد که معناي بسيار دقيقي است يعني آن جنبۀ روحانيت كه حقيقت نورانيّت وجود است اين معناي ولايت است كه آن جهت، جهت ربطي است. خلاصه اين روايت اين را مي‌خواهد بگويد که هر كسي را به مقدار ظرفي كه دارد آش در كاسه‌اش ريخته‌اند، آن ‌مقدار جهت نورانيتي كه در هر كسي هست آن مقدار جهت نورانيت زياد و كم ندارد، اين سعۀ ‌وجودي هر شخصي است؛ البته در مقام فعليت بايد اين سعه را به فعليت برسانيم. اين‌هم يك روايت.

تلمیذ: تمام مجاهدات و سير و سلوك فقط براي به فعليت رساندن است، نه براي زياد شدن.

استاد: فقط براي به فعليت رسيدن است، چه کسی گفته زياد مي‌شود؟! نه‌خير. هر كسي در هر مرتبه‌اي كه خلق شده است بايد آن مرتبه را به فعليت برساند. لذا خود اينها با همديگر تفاوت مي‌كنند؛ خود اينها از نظر سعه با همديگر تفاوت دارند. اصلاً خود پيغمبر و امیرالمؤمنین و ائمه علیهم‌السّلام باهم تفاوت دارند، اين فقط اختصاص به مردم ندارد. ما اولياء ‌را مي‌بينيم که با همديگر تفاوت دارند. درعین‌حال كه اين مراتب را رفته‌اند؛ ولي خصوص ظرفيت آنها با همديگر فرق مي‌كند. هر كسی يك‌طور است. يعني ما نمي‌توانيم دو نفر در اينها پيدا كنيم كه از نقطه‌نظر سعه و از نقطه‌نظر خصوصيات و ظهور بروزات و ظهورات وجودي در اينها، يك شكل باشند، هر كدام اينها با همديگر تفاوت دارند.