بررسی روایات مشیت و ارادۀ پروردگار

در اينجا پيغمبر اكرم صلّی الله علیه و آله و سلّم همين دو جهت ارادۀ حتم و ارادۀ عزم را مي‌فرمايند. در ارادۀ عزم خدا ‌هيچ‌وقت به سوي فحشا امر نكرده است؛ بحث در ارادۀ حتم مي‌آيد،‌ «وَ مَن زَعَمَ أنَ الخَیر وَ الشَرَ بَغَیرِ مَشیَةِ الله فَقَد أخرَجَ الله مِن سُلطانِه» اين ارادۀ حتم است؛ يعني خير و مشیّت به‌دست خدا است؛ هم جنبۀ خير و هم جنبۀ شر، هردوي اينها با مشیّت خدا است و كسي كه خيال مي‌كند معاصي بدون قوۀ‌ خدا است اين بر خدا چه‌كار كرده است؟! اين‌هم مثل روايت فتح مي‌ماند.

تلمیذ: سند روايت كجاست؟

استاد: جلد پنج صفحۀ صد و بیست و چهار است، اوّلي كه روايت فتح باشد صفحۀ صد و يك است، دومي كه روايت رسول خدا است صفحۀ‌ پنجاه و یکم است و اين‌هم صفحه صد و بیست و چهار است.

روایت منقول از امیرالمؤمنین علیه السلام 

روايت صد و هفتاد و سوم، باب سه:

سُئِلَ أمیرُ المُؤمِنین صَلواتُ اللهِ عَلیهِ عَن مَشیّةِ اللهِ و إرادَتِهِ فقالَ صلواتُ اللهِ علیهِ:

«إنَّ لِلّهِ مَشیّتینِ مَشیّةَ حَتمٍ و مَشیّةَ عَزمٍ و كذلِك إنّ لِلّهِ إرادَتَینِ إرادةَ حَتمٍ و إرادةَ عزمٍ إرادةُ حَتمٍ لا تُخطِئُ و إرادةُ عَزمٍ تُخطِئُ و تُصیبُ و لهُ مَشیّتانِ مَشیّةٌ یَشاءُ و مَشیّةٌ لا یَشاءُ یَنهى و هو یَشاءُ و یَأمُرُ و هو لا یَشاءُ».¹

در آنجا ارادتين بود اما حضرت در اينجا «مشيتين» مي‌فرمايند؛ مشیّت حتم و مشیّت عزم. ارادۀ حتم و ارادۀ عزم كه در اينجا مقام مشیّت متقدّم از مقام اراده است، مشیّت يعني خواست، خواست هست و بعد از خواست اراده هست، آن خواست كه همان شوق اكيد است در اينجا تعبير به مشیّت شده است؛ اما در واقع مشیّت و اراده يكي است. يعني اوّل خواست براي انسان مي‌آيد و بعد انسان در مقام برمي‌آيد، حضرت خواست را تعبير به مشیّت و در مقام برآمدن را تعبير به اراده كرده است؛ ارادۀ حتم و ارادۀ عزم.