
بررسی روایات مشیت و ارادۀ پروردگار
و تفسیر آیۀ ﴿إنّا لله و إنّا اليه راجِعون﴾
مشیت و اراده الهی در روایات، محور اصلی این جلسه درباره بررسی روایات مربوط به دو گونه اراده و نسبت آن با افعال انسان و مسئله جبر و اختیار است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تحلیل روایات «اراده حتم» و «اراده عزم» توضیح میدهد که در متون دینی، هم فعل و هم ترک فعل در چارچوب مشیت الهی معنا پیدا میکند و هیچ حادثهای خارج از اراده پروردگار نیست. سپس دیدگاههای مختلف درباره معنای مشیت، از جمله تفسیر آن به جبر، یا به تهیئ اسباب، نقد میشود و نشان داده میشود که این برداشتها بهتنهایی پاسخگوی مسئله نیستند. در ادامه با استناد به روایات، نسبت اراده تشریعی و تکوینی و امکان اختلاف آنها بررسی میشود. در پایان نیز با اشاره به آیه ﴿إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ﴾، معنای بازگشت انسان به مبدأ و توهم استقلال در وجود انسان تحلیل میشود.
بررسی روایات مشیت و ارادۀ پروردگار
توضیحات:
مشیت و اراده الهی در روایات، محور اصلی این جلسه درباره بررسی روایات مربوط به دو گونه اراده و نسبت آن با افعال انسان و مسئله جبر و اختیار است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تحلیل روایات «اراده حتم» و «اراده عزم» توضیح میدهد که در متون دینی، هم فعل و هم ترک فعل در چارچوب مشیت الهی معنا پیدا میکند و هیچ حادثهای خارج از اراده پروردگار نیست. سپس دیدگاههای مختلف درباره معنای مشیت، از جمله تفسیر آن به جبر، یا به تهیئ اسباب، نقد میشود و نشان داده میشود که این برداشتها بهتنهایی پاسخگوی مسئله نیستند. در ادامه با استناد به روایات، نسبت اراده تشریعی و تکوینی و امکان اختلاف آنها بررسی میشود. در پایان نیز با اشاره به آیه ﴿إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ﴾، معنای بازگشت انسان به مبدأ و توهم استقلال در وجود انسان تحلیل میشود.
بررسی روایات مشیت و ارادۀ پروردگار
15تلمیذ: جمع بين حسنين ميشود چه اشكال دارد؟
استاد: دولت ايران مدرسهاي در بعلبك لبنان بالاي تپهای درست كردند و خيلي مدرسۀ قشنگ و مجهّز و خيلي خوبي است که آقاي محمدي گلپايگاني [رئیس] دفتر آقاي خامنهاي آمده بودند و مصادف شده بود با بودن ما در آنجا. اما ما همديگر را نديديم يعني خيلي جالب بود؛ ما اينجا ميرفتيم او رفته بود، ميرفتيم آنجا او ميآمد آنجايي كه ما بوديم بعد ما ميرفتيم! لذا فقط يك صبح تا عصر كه ما بوديم هيچ تقارني نشد. البته در زينبيۀ سوريه ايشان را ديديم و آنجا را افتتاح كردند و شخصي هم به نام آقاي وحيد خراساني مسئول آنجا است، نميدانم شيخ یا سيد است يعني ايشان را نميشناختم. ما هم با رفقا كه رفته بوديم ميگفتيم که طلبهاي كه اينجا درس بخواند ديگر نميتواند درس بخواند! ولي خيلي هواي عالي و امكانات خيلي خوبی [داشت]، ظاهراً غذا هم ميدهند، بله هم فال و هم تماشا است!
تلمیذ: بيشتر دلمان را آب ميكنيد!
استاد: خيلي جاي خوبی بود، مُشرف به همۀ شهر بعلبك و اطراف آن بود، اگر اسرائيل نيايد بمب بزند!
تلمیذ: از ما هم خواستند برويم.
تلمیذ: ايشان لبنان ميخواهند بروند، ما هم آفريقا سياه سوختهها!
استاد: نه آنجا هم جاي خوبي سراغ دارم!
تلمیذ: ساحل عاج چطور؟!
استاد: ساحل عاج؟! نه جاهاي زيادي ...
تلمیذ: ما آن را ديگر رد كرديم!
استاد: از من نصيحت سودان و جاهاي ديگر نرويد آقا!
تلمیذ: ميخواستم خدمت شما مشرف شويم و بپرسيم که آقا جاي خوب كجا سراغ داريد؟!
استاد: ما كه نرفتيم! شنيديم خوب است، جداي از شوخي تبليغ خيلي خوب است.
تلمیذ: به من تابستان گذشته گفته بودند، قبل از تابستان يك روز در حرم گفت و گفتم که درس دارم. گفت که آخر حيف است شماها ... گفتم که من حاضرم تابستان سه ماهه بروم. گفت: پس بايد برويد پيش آقاي فلانی، آقای ... رئیسش است، برو آنجا و آنجا بگو ... .
