بررسی اشکال الإضطرار بالإختيار لا ينافی ‌الإختيار

تلمیذ: پس بنا بر مسلك حضرت‌عالی قائل به حقيقي بودن كثرات هستید ديگر.

استاد: بله، بله.

تلمیذ: پس در این صورت انتساب هر دو صحيح است؟

استاد: هر دو صحيح است احسنت احسنت.

تلمیذ: جمعش مشكل نيست؟

استاد: نه دو نظر بحث است، در اينجا هر دو نظر هم صحيح است. هم نظر به مكلف صحيح است كه الآن اين اختيار مستند به ذات است، صحيح است واقعاً مستند به ذات است. خود ذات مستند به چيست؟ ذات مستند به شيء ديگر است؛ پس هم مي‌توانيم بگویيم كه اختيار مستند به ذات است، هم اختيار مستند به اختيار كل است، هر دوي اينها صحيح است. چون وحدت اختيار است. چه فرق مي‌كند؟! ما كه استقلال در اين قائل نيستيم؛ يعني استقلال منفصل قائل نيستيم، واقعاً الآن اختيار مستند به ذات است، واقعاً مستند به ذات است. ذات هم واقعاً مستند به ذات واحد است هردو درست است. هم مي‌توانيم بگویيم که اين اختيار مستند به ذات است هم اين اختيار مستند به [اختیار کل] است.

الآن اين برقي كه در اين اتاق و در اين ساختمان هست، منتسب به كنتور در مدرسه است پس مي‌توانيم بگویيم كه برق اين كهربا الآن مستند به آن كنتوری است كه در كنار مدرسه نصب شده است. ما برق را از كنتور مي‌بينيم و همين‌طور مي‌توانيم بگویيم که اين كهربا مربوط به كارخانه و مولّد كهربایي است كه در فلان سد در فلان‌جا قرار گرفته است هر دوي اينها درست است و هر دو هم صحيح است. يعني هيچ‌كدام از اين دو مجاز نيست استناد اين كهربا به كنتور مجاز نيست، استناد وصف به حال متعلّق موصوف نيست و همين‌طور استناد اين كهربا به مبدأ اصلی‌اش استناد حقيقي است يعني منتزع از خود ذات است.

تلمیذ: بعد از به تعيّن درآمدن آن وجود مطلق بايد چه بشود؟! چرا در تعيّن آمده است؟!

استاد: چرا آمده است؟! من چه مي‌دانم از خودش بپرسيد! از خدا بپرسيد. خدا بیکار بود [به تعیّن آورد]!