مقدمه‌ای در باب مطلق و مقیّد

یک وقت نه، مسئله این‌طور نیست. مولا در مقام بیان به دنبال افراد خارجی نیست؛ بحث بر سر این است که عبد تفاح بخرد یا عنب بخرد؟ مولا در مقام رد تفاح می‌گوید: اشتَر العنب. منظور مولا این نیست که هر عنبی را خریدی اشکال ندارد. نه، می‌خواهد بگوید که تفاح نخر، می‌خواهد بگوید که سیب نخر، می‌خواهد بگوید که پرتقال نخر، عنب بخر. آیا می‌توانیم بگوییم در اینجا منظور مولا طبیعت مطلقه و ماهیت مطلقه است؟! یعنی هر عنبی را که شما در اینجا خریدی امتثال امر مولا را کردی؟! می‌توانیم این حرف را بزنیم؟! نه، این مقام، مقام اجمال است. مولا در اینجا طبیعت مهمله را و لابشرط مقسمی را استعمال کرده است. اینکه مولا در قبال لا تَشتر التفاح یا لا تشترِ البُرتقال می‌گوید: إشترِ العنب؛ آیا منظور مولا هر عنبی و کل عنبٍ است؟! نه، این‌طور نیست. در مقام دفع دخل و در مقام رد اشتراء فاکهۀ دیگر، مولا می‌گوید: إشترِ العنب. این را می‌گوییم لابشرط مقسمی.

محل اختلاف و اشتباه اعلام در مسئلۀ اطلاق

اینجا محل اختلاف و بزنگاه و نقطۀ دقیق مسئله است که بسیاری از اعلام ـ اگر نگوییم ـ کلّهم در اینجا بین این دو قضیه اشتباه کردند. یعنی احکامی ‌که به لابشرط قسمی مربوط است که طبیعت مطلقه باشد را آوردند در لابشرط مقسمی حمل کردند. ولی ما باید توجه داشته باشیم که مولا در مقام بیان ماهیت را به چه نحو و به چه کیفیّتی اخذ می‌کند؟ آیا اخذ ماهیت به‌نحو لابشرط مقسمی است یا لابشرط قسمی.

بنابراین اگر مولا در این موضع، بگوید: إشترِ العنب؛ عبد در مقام امتثال چه مصداقی را باید اتیان کند؟ آیا عبد می‌تواند تمسک به اطلاق کند و بگوید که چون مولا قیدی برای عنب نیاورده است، پس من هر عنبی را می‌توانم اتیان کنم؟ نه، دیگر نمی‌تواند این کار را بکند. البته من فقط خواستم فرق بین ماهیت مطلقه و ... را عرض کنم.