مقدمه‌ای در باب مطلق و مقیّد

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

اهمیّت بحث مطلق و مقید

یکی از مهم‌ترین و با‌اهمیّت‌ترین مباحث الفاظ، بحث مطلق و مقید است. و اگر اغراق نباشد، این بحث مهم‌ترین بحث از مباحث الفاظ است. و اگر آن‌طور که باید انسان به این مسئله بپردازد، شاید بسیاری از السنه ادلّه در احکام مختلفه مورد تأمل و تبدّل قرار بگیرد.

آن‌طوری که به‌نظر می‌رسد قبلاً، حدود دو یا سه سال پیش در مدرسه فیضیّه این بحث را به‌طور مختصر و خیلی فشرده مطرح کردیم؛ ولی وعده دادیم که در موقع خود که همین بحث اطلاق باشد، طبق نحوۀ کفایه، به اینجا که برسیم، توضیح بیشتری راجع به این قضیه بدهیم؛ و طبعاً باید دیگر هرچه مطلب هست در اینجا صحبت و مطرح بشود. بناءً‌علی‌هذا اگر ما قدری از خود بحث به دور افتادیم، یعنی جوانب و خصوصیاتش را خواستیم لحاظ کنیم، جا دارد که قدری این بحث را طول بدهیم.

و احتمال دارد که این بحث، حتی تا یک ماه را استیعاب کند و به ماه رمضان کشیده بشود. یعنی خلاصه زود از این مسئله نگذریم و اگر یک ماه آتی را هم بگیرد، باز این قضیه اشکال ندارد و چه‌بسا ممکن است که در مباحثی که داریم تکرار مکررات بشود؛ و این هم خب لازم است؛ برای اینکه این قضیه بیشتر جای خود را باز کند و اگر اشکالی بأی‌ِّنحوٍکان هست مطرح باشد تا اینکه ما بتوانیم آن مقداری که به‌نظر می‌رسد این مطلب را تمام کنیم. 

به‌نظر من در مباحث الفاظ مهمترین بحث، بحث اطلاق و تقیید است. چون عام الفاظی دارد که دلالت بر معنای شمول می‌کند؛ تصریحی و مفهومی دارد که بر معنای جزئی دلالت دارد. آنچه که در اینجا جای بحث و جای تأمل دارد اطلاق، و فرق بین اجمال و ابهام و اطلاق است، و اینکه اطلاق چیست؟ و حقیقت اطلاق چیست؟ و منظور متکلم از ارسال و اطلاق یک کلام و عدم تقید آن به قید چیست؟ این مسئله موردنظر و مورد بحث است. و بالإشاره به این مطلب باید توجه کنیم که آنچه که مخاطب در مقام اتیان فعل، مکلف به اتیان آن است، آیا یک مسئلۀ مرتبطۀ با متکلم است، یا این مسئله جدای از ارتباط با متکلم است؟