مقدمه‌ای در باب مطلق و مقیّد

این مسئله خیلی مورد دقت و نظر باید قرار بگیرد که مخاطب در مقام عمل چه مطلبی را باید مورد توجه قرار بدهد؟ آیا در مقام عمل بین خود و بین متکلم باید انقطاع به‌وجود بیاورد، و جدای از مقام تکلم به لفظ نگاه کند و آنگاه عمل کند؟ آیا مسئله، این است؟

مثلث سه‌زاویه‌ایِ ظهور: متکلم، مخاطب و کلام

به‌عبارت‌دیگر این مسئلۀ ظهوری را که می‌فرمایند که هر لفظی یک ظهوری دارد و به مقتضای آن ظهور، صرف‌نظر از متکلم، مخاطب مکلف به عمل به آن ظهور است، تا چه حد می‌تواند صحیح باشد؟ آیا بهتر نیست که به‌جای این کلام، کلام دیگری گذاشته بشود؟ یا اینکه نه، در مقام خطاب، مکلف و مخاطب، مکلف به اثبات ربط کلام با متکلم و با خود است؟ یعنی در مقام ثبوت این مطلب را اثبات کند؛ و در اتیان به هر کلامی که از متکلم سر زده است، یک مثلث سه زاویه‌ای، که آن سه زاویه را متکلم و مخاطب و آن کلام تشکیل می‌دهد، را باید به‌وجود بیاورد.

به عبارت دیگر وقتی که شما ـ من‌باب‌مثال ـ نگاه می‌کنید به روایتی که از أبی‌بصیر در زمینۀ فی الغنم زکاةٌ آمده است؛ ما در اینجا باید مثلثی را به‌وجود بیاوریم که در یک ضلع آن امام علیه‌السّلام قرار گرفته است و در یک ضلع آن مثلث، ما قرار گرفتیم که مخاطب هستیم و در ضلع دیگر روایتی است که أبی‌بصیر نقل کرده است. ما باید با توجه به این سه زاویه معنا را از این روایت أبی‌بصیر به‌دست بیاوریم و تکلیف خود را نسبت به این قضیه به‌دست بیاوریم. متأسفانه در بحث‌هایی که می‌شود آن ضلع اصلی یا آن زاویه اصلی این مثلث که متکلم و امام علیه‌السّلام است مورد نسیان قرار می‌گیرد و بعد توجه مخاطب و مکلف را فقط به او و به این کلام مدّنظر قرار می‌دهند.

البته همۀ این مطالب می‌آید. یادم هست در همین دارالشفاء بود، در آن غرفه قبلی، که این مطالب بار دیگر هم باز مطرح شد. به‌نظرم می‌رسد آن موقعی بود که راجع به خطابات مشافهیّه و حجّیت این خطابات بالنسبه به مشافهین و غیر مشافهین و ردّ کلام مرحوم آقا سید محمد باقر صدر بحث می‌کردیم. یادم هست که ظاهراً یک مقداری از این مباحث ظهورات در آنجا دوباره مورد تکرار واقع شد. إن‌شاء‌الله در این بحث فعلی که می‌خواهیم بکنیم با توجه به مسائلی که امروزه در زمینۀ حجّیت ظواهر مطرح است مطلب را به‌نحو دیگر، مستوعباً بیان می‌کنیم.