مقدمه‌ای در باب مطلق و مقیّد

من‌باب‌مثال بعضی از جهله و عوام به‌طورکلی ظهور را منتفی می‌دانند و ظهور را ظهور شخصی می‌دانند و به‌طورکلی مقام ثبوتی را برای کلام معتقد نیستند. یعنی کلام مقام ثبوت را ندارد و آنچه که کلام را تشکیل می‌دهد مقام اثبات آن است. قطعاً ما در مباحث اطلاق باید راجع به این قضیه بحث کنیم؛ به‌جهت اینکه در مباحث اطلاق ما منجر به طرح ظهور خواهیم بود. به‌هرصورت می‌توانیم بگوییم که در اطلاق، نه بحث از مسائل جزئی است و نه بحث از مسائل عام است که هر دوی اینها الفاظی دارد که دلالت بر شمول می‌کند. اما اطلاق نه جزئی است؛ بلکه کلی است و کلی آن عام نیست؛ چون تصریحی در آن نیست. درهرصورت به مباحث ظهورات هم مطلب کشیده می‌شود و از آنها هم باید صحبت بشود.

لذا هرچه که رفقا در زمینۀ این بحث کار کنند خوب است. حالا مطالب دیگر و مباحث دیگر هم جای صحبت و بحث دارد، اما هیچ‌کدام به اهمیّت این مطلب نیست. این مسئله خیلی مهم است؛ هم در کتاب‌الله خیلی مورد توجه قرار می‌گیرد و باید قرار بگیرد و هم در مورد سنّت، بحث مباحث اطلاق و مطلق و مقید خیلی مورد توجه است؛ و لذا جا دارد که ما این را قدری اطاله بدهیم.

تعریف اطلاق

اطلاق در لغت به معنای ارسال و عدم تقید است. برای اطلاق معانی مختلفی نقل کرده‌اند. یکی از آن معانی و تعریف‌هایی که آورده‌اند، آن لفظی است که بر عامی و شمولی در جنس خودش دلالت کند و أمثال‌ذلک. البته همان‌طوری‌که مرحوم آخوند می‌فرمایند نیازی به نقض و ابرام در این تعریف نیست، به‌جهت اینکه تمام این تعاریف، تعاریف شرح الاسمی هستند.¹ و اگر نگوییم تعاریف شرح الاسمی هستند ـ خب به عبارتی عبارت شرح الاسم صحیح نیست ـ تعاریف رسمیّه هستند؛ تعاریف حدّیه نیست که خلل در آن تعاریف موجب بطلان ماهویت این مفاهیم و الفاظ بشود. اطلاق را همه می‌دانند چیست؟ مطلق به معنای ارسال است و آن لفظی است که مقید به قیدی نیست، آن را مطلق می‌گویند.