اختلاف در لابشرط مقسمی

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

مروری بر اقسام ماهیت

عرض شد که در تقسیم ماهیات و اخذ ماهیات و لحاظ آنها، یک وقت ماهیت به لحاظ عدم تقیّد آن به قیدی و تعنون آن به عنوانی و اتّصاف آن به وصفی لحاظ می‌شود، ما اسم این را ماهیت مهمله و مبهمه می‌گذاریم. گرچه در یک هم‌چنین وضعی خیلی‌ها مانند مرحوم آقای خوئی این ماهیت را جزء لابشرط‌های قسمی می‌آورند؛ نه‌ جزء لابشرط مقسمی. اصلاً این ماهیت را لابشرط قسمی برای سایر اقسام می‌آورند.

در قبال این ماهیت، لحاظ‌های دیگری هم وجود دارد که لحاظ مجرّدیت و معرّای از تحققش در افراد خارجیّه و تعیّنش در افراد خارجیّه باشد؛ و به‌عبارت‌دیگر ظرف تحققش فقط ذهن خواهد بود؛ این هم می‌شود ماهیت بشرط‌لا که به آن ماهیت مجرّده می‌گویند.

باز به لحاظ دیگر همین ماهیت را با توجه به قیدی می‌آورند، قید خارجی، قید صنفی یا قید فردی؛ می‌شود ماهیت به شرط شیء و مقیّده و مخلوطه.

باز به لحاظ تحققش و صدقش بر افراد خارجی این ماهیت را مطلقه می‌آورد، این می‌شود ماهیت مطلقه و مرسله. این قسم همان کلی طبیعی و اطلاقی است که منظور ما در بحث مطلق و مقیّد است.

در مقابل این اطلاق که لابشرط قسمی است، یک لابشرط مقسمی قرار دارد، که در این لابشرط مقسمی بین اعلام اختلاف افتاده است.

نظر مرحوم آخوند و مرحوم محقق سبزواری دربارۀ لابشرط مقسمی

مرحوم آخوند و مرحوم محقق سبزواری،¹ لابشرط مقسمی را کلی طبیعی می‌دانند، و کلی طبیعی را جدای از ماهیت مرسله می‌دانند. بیان مرحوم آخوند در اینجا این است که کلی طبیعی عبارت است از آن کلی که نفس طبیعة الشیء و جنسیة الشیء در او لحاظ شده است، و آن کلی طبیعی مقسم است برای جمیع اقسام، بشرط شیء و بشرط‌لا و تقیّد به عدم بشرط شیء و بشرط‌لا.² بناءًعلی‌ٰهذا در کلی طبیعی در عین اینکه مرحوم آخوند این را مشمول حمل بر مصادیق خارجی قرار داده‌اند، در عین حال این کلی طبیعی را مقسم برای سایر لحاظات قرار می‌دهند.