اختلاف در لابشرط مقسمی

مرحوم آقای خوئی بر مرحوم نائینی اشکال می‌گیرند می‌گویند نه آقا اشکال ندارد، اینکه مقسم نمی‌تواند حمل بشود بر افراد از نقطه‌نظر فعلیّت است نه از نقطه‌نظر استعداد، از نقطه‌نظر استعداد اشکال ندارد مقسم در همۀ اقسام وجود داشته باشد.

اشکال اوّل

اشکالی که به نظر حقیر می‌رسد این است که، بله، مطلب شما صحیح است؛ اما نه در کلی طبیعی. مطلب شما در مقسم صحیح است که مقسم استعداد تحققش را در اقسام دارد؛ ما این را قبول داریم. هر مقسمی استعداد دارد فی ضمن الاقسام تحقق داشته باشد اما کلی طبیعی که مقسم نیست، کلی طبیعی قسم برای این است و دلیلش هم این است که لحاظ صدق افراد خارجی در کلی طبیعی لحاظ شده است، وقتی که کلی طبیعی مقیّد شده است به صدق افراد خارج، منافات دارد با آن طبیعت مجرّده‌ یا طبیعت مقیّدۀ به نوعیت، یا طبیعت مقیّدۀ به فصلیت که فقط ظرف آن، ذهن خواهد بود. این یک مسئله.

اشکال دوم

اشکال دوم، اینکه شما می‌گویید که مقسم مستعد است برای حمل بر افراد خارجی، و بر افراد غیر خارجی و امثال‌ذلک، این استعداد چه استعدادی است؟! آیا استعداد ذاتی یا استعداد وقوعی است. یک وقت منظور شما از استعداد، استعداد وقوعی است نه استعداد ذاتی؛ معنای استعداد ذاتی این است که این استعداد دارد درصورتی‌که مقیّد بشود با یک قید، در ضمن فردی از افراد محقق بشود. الکلمة استعداد ذاتی دارد که درصورتی‌که مقیّد بشود با یک قید، در ضمن اسم یا در ضمن فعل و یا ضمن حرف تحقق پیدا کند.

ولی صحبت ما در استعداد ذاتی نیست، در استعداد وقوعی است. یعنی این قابلیّت به‌نحوی است که اگر فردی برای او الآن وجود داشته باشد، نفس همین ماهیت بتواند بر او صدق کند و مقسم این‌طور نیست و مقسم کجا این‌طور است؟! وقتی که ما می‌گوییم که کلی طبیعی لابشرط قسمی است منظور این است که سواءٌ اینکه، در خارج فردی برای این کلی طبیعی باشد یا در خارج فردی لهذا الکلّی الطبیعی نباشد، در هردو حال این کلی طبیعی قابلیّت صدق بر خارج را دارد، این را ما داریم می‌گوییم، این می‌شود لابشرط قسمی.