اسم جنس و علم جنس در اطلاق (1)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

مرحوم آخوند در کفایه یکی از موارد اطلاقات را اسم جنس بیان می‌کنند.¹ اسم جنس آن اسمی است که دلالت دارد بر ماهیتی، که آن ماهیت، ماهیت لابشرط است، لابشرط از قید، هر قیدی از قیود ثلاثه؛ قید بشیء، قید بعدم شیء و قید بعدم لحاظ قید بشیء و عدم بشیء، یعنی لحاظ بشیء و عدم بشیء در آن ماهیت وجود نداشته باشد، که اسم آن را ماهیت لابشرط قسمی می‌گذاریم.

تعاریف اسم جنس

تعریف اول و نقد آن

تعریفی که برای اسم جنس می‌آورند با تعبیرهای متفاوتی است، بعضی‌ها تعبیر می‌آورند اسم جنس را بر آن مفهوم و معنایی که به عنوان فرد منتشر و شایع در میان مصادیق ماهیت وجود دارد. 

خب روی این حساب این تعریف با نکره فرقی نمی‌کند، درحالتی‌که اسم جنس غیر از نکره است. در اطلاق نکره لحاظ، لحاظ فرد خارج است در أکرم رجلاً؛ یا در ایتِنی برجلٍ، رجل اسم جنس نیست؛ بلکه رجل در اینجا به عنوان فرد خارج لحاظ شده است، که آن فرد خارج به عنوان فرد لا علی‌البدل، منتشر در میان همۀ مصادیق رجولیت درنظر گرفته شده است و آنچه که ما از اسم جنس می‌فهمیم غیر از این است.

تعریف دوم و نقد آن

تعریف دیگری برای اسم جنس است و آن تعریف عبارت است از مفهومی که لحاظ شیوع و لحاظ ارسال به عنوان قید موضوع در آن شده باشد. یعنی اسمی که دلالت می‌کند بر یک معنای عام و شاملِ همۀ مصادیق و جمیع مصادیق آن مفهوم عام. 

این تعریف هم خالی از اشکال نیست، به‌جهت اینکه لحاظ شیوع و ارسال نسبت به همۀ مصادیق، لحاظ عام مجموعی است و این قابل صدق بر یک فرد نیست و اگر شخصی بخواهد این اسم جنس را حمل بر افراد خارجی کند لازمه‌اش تجرید این معنا، از جزء‌ موضوعٌ‌له است. جزء‌ موضوعٌ‌له شیوع و ارسال نسبت به همۀ مصادیق است، و تجرید از شیوع که مصحح حمل بر فرد خارجی باشد لغو است و خلاف متبادر عرفی است، این هم معنای دوم.