تتمۀ بحث نکره و اسم جنس

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

فرق بین نکره و اسم جنس

تتمۀ بحث راجع به نکره و اسم جنس و اشکال صاحب کفایه بر [صاحب] فصول باقی ماند.

فرق بین اسم جنس و بین نکره، در این است که در اسم جنس نظر به فرد خارج نیست؛ بلکه منظور طبیعت است بدون توجه به فرد خارج و به اعتبار دیگر به حصۀ خارجی. وقتی که ما می‌گوییم: جئنی برجلٍ، در اینجا منظور از این طبیعت حصۀ خارجی است. اما در اسم جنس بحث روی نفس رجولیّت است، بدون لحاظ وحدت و بدون لحاظ کثرت. در نکره لحاظ وحدت و لحاظ کثرت می‌شود، ولو با دلالت مقتضی. یعنی خود کلام، مقتضی برای وحدت و کثرت است؛ اما در اسم جنس این‌طور نیست. وقتی که می‌گوییم: جئنی برجلٍ، منظور از رجل، واحدٌ من أفراد الرجال است؛ [یا وقتی که می‌گوییم:] جئنی برجالٍ، جئنی برجلین، مقتضی کثرت است؛ اسم جنس این‌طور نیست. اسم جنس دلالت بر نفس الطبیعة می‌کند بدون لحاظ وحدت یا لحاظ کثرت در آنها. در اینجا تفاوت بین [نکره و] اسم جنس فقط در حمل شایع است. یعنی از مصداق برای این اسم جنس، تعبیر به نکره آورده می‌شود اما در اسم جنس به حمل شایع، در آنجا فرد خارجِ معیّن یا غیر معیّن نیست؛ بلکه طبیعت در آنجا مورد لحاظ واقع می‌شود. مثل الرجل خیرٌ من المرأة، طبیعة الرجل خیرٌ من المراة یا التمرة خیر من الجَرادة. این تفاوت بین اسم جنس و بین نکره است.

بیان صاحب فصول دربارۀ نکره و اسم جنس

مرحوم صاحب فصول در اینجا یک بیانی دارند ایشان می‌فرمایند که نکره آن لفظی است که بر فرد غیر مردد دلالت می‌کند إما هذا و إما هذا؛ اما در اسم جنس این‌طور نیست، آن فرد غیر مردد در آنجا معنا ندارد، بلکه نفس الطبیعة ملحوظ برای متکلم خواهد بود.¹

اشکال مرحوم آخوند به بیان صاحب فصول