تعریف مطلق و مقیّد در بیان شهید صدر (1)
و تبیین ارادۀ جدّی
اراده جدی و اطلاق در اصول فقه در این جلسه بررسی میشود و آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به نقد مبنای مرحوم شهید صدر در تحلیل اطلاق و تقیید میپردازد. در این درس، دیدگاه دو تصدیق (اخطار موضوع و جدیت متکلم) بررسی شده و نشان داده میشود که این تفکیک به شکل ارائهشده نمیتواند منشأ اثبات اطلاق باشد. استاد توضیح میدهد که اراده جدی در کلام متکلم به معنای صرف حکمت و غرض عقلایی در بیان است، نه دلالت بر شمول همه افراد موضوع. سپس با مثالهایی روشن میشود که در بسیاری از موارد، کلام فقط ناظر به طبیعت مهمله است و نه اطلاق یا شمول افراد. در نهایت نتیجه میگیرد که استنباط اطلاق از صرف عدم تقیید، نیازمند دلیل جداگانه است و بسیاری از مواردی که اطلاق تلقی میشوند، در واقع مجملاند.
مرتب سازی:
تعریف مطلق و مقیّد در بیان شهید صدر (1)
10تلمیذ: در اینصورت با این مقدمه دیگر پایۀ اطلاق زده شد! یعنی در ادله لفظی اطلاقی نخواهیم داشت. [و طبق] همین بیان [و] فرمایش حضرت عالی که در سالهای گذشته داشتید همۀ آیات اجمال است.
استاد: بله، یعنی اگر ما نگاه کنیم خیلی از اینها دیگر اجمال است، اطلاق نیست. البته حالا عرض میکنیم اثبات آن غرض عقلائیه چیست؟ گاهی اوقات از عدم احراز بعضی از اغراض عقلائیۀ کلیّه، ما به انحصار غرض عقلائیۀ واحد میرسیم، و آن غرض عقلائیۀ واحد عبارت است از همان تسرّی موضوع به جمیع افراد. یعنی نمیخواهیم بهطورکلی اطلاق را رد کنیم؛ ولی میخواهیم بگوییم که [به] این نحوۀ [وسیع هم] که در باب اطلاق [بیان کردند] اصلاً جا ندارد و میتوانیم بگوییم که اصلاً هشتاد درصد اینها وجو ندارد و اجمال است.
اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد