نقد بیان مرحوم آخوند درمقدمۀ اولی از مقدمات حکمت (1)

در اینجا باید ببینیم آیا من اول الامر، این اشتغالی که بر ذمه او آمده است اشتغال نسبت به جمیع مصادیق آمده است؛ یا نه [ من اول الامر اشتغال نسبت به فرد متیقّن الثبوت آمده است؟ کدام آمده است؟!] یعنی ما اصلاً کار نداریم به اینکه قرینه، بعد آمده است یا نیامده؛ شما در باب اطلاق قبل از اینکه سراغ مقیّد بگردید، یا قبل از اینکه سراغ قرینه بخواهید بگردید، وقتی که مولا به عنوان یک طبیعت مهمله یک حکمی را بیان می‌کند من اول الامر چی در نظر شما می‌آید؟ قبل از این فرمول‌های اصولی که شما در ذهنتان قرار بدهید و بگوید که چون مولا در مقام بیان است، از آن طرف قرینه نیاورده است، از طرف دیگر اخلال به غرض می‌شود و این مقدمات اصولی قلمبه‌سلمبه را بیاورد در ذهنتان و بعد استفاده کنید که به‌واسطۀ احراز از لغویت، و به‌واسطۀ احراز حکمت در کلام مولا، باید بر عهدۀ مولا بگذارید که جمیع افراد و مصادیق مورد نظر مولا است؛ قبل از این مقدمات، اگر یک فرد عامی؛ یک راعی، یک بقّال، یک خبّاز در مقابل مولا قرار می‌گرفت بدون این مقدمات عجیب و غریب اصولیه، چه در ذهنش می‌آمد؟ می‌گفت فرد متیقّن الثبوت است دیگر! یعنی با خودش فکر می‌کند که وقتی مولا تعیین مصداق نکرده است، من باید فرد متیقّن الثبوت را بیاورم تا اینکه فردا اگر مولا به من گفت که چرا این را اکرام کردی و آن دیگری را اکرام نکردی دلیل داشته باشم. تمام اینها در ذهنش می‌آید. او نمی‌گوید دلیل دارم؛ چون به من نگفتی من در مقام اطلاق بودم و به‌واسطۀ مقدمات حکمتی که مرحوم آخوند به ما گفته است، نسبت به این مطلب احراز شمول کردم. نه، او در ذهن ساذج خودش فوراً می‌گوید که این فرد برای من یقینی بود و مولا هیچ جوابی ندارد که بدهد.