موارد انصراف در بیان مرحوم آخوند (2)

حالا آمدیم سراغ این طرف که آیا اینها اطلاق دارد که تنفیذ قضاوت مرأه را بکنیم؟ این اطلاق را هم در اینجا ندارد. یعنی آیا با روایت «انظروا إلى مَن کان مِنکم قد روَى حدیثنا و نظر فی حلالنا و حرامنا و عرف أحکامنا» می‌توانیم تمسّک کنیم بر تنفیذ حکومت مرأه؟ این را هم نمی‌توانیم انجام بدهیم؛ چون نسبت به این قضیه ساکت است. اگر «عرف أحکامنا» ناظر به جهتین و به جنسین، المذکر و المؤنث بود، خُب در اینجا اطلاق داشت و ما با همین روایت حکومت مرأه را هم تنفیذ می‌کردیم. یا اگر ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَهُ﴾ ناظر به جهتین مؤنث و مذکر بود، ما به نفس هذه الآیه در اینجا بر تنفیذ حکومت مرأه هم احتجاج می‌کردیم. پس در آیه، نمی‌توانیم تنفیذ حکومت مرأه را بکنیم من ناحیةٍ و من ناحیةٍ اخری نمی‌توانیم دفع و طرد و حرمت حکومت مرأه را در اینجا اثبات کنیم.

بله، آنچه که مورد یقینی و متیقّن از آیه و از روایت است، این است که آن حکومتی ممضی هست که از نقطه‌نظر اعتدال و از نقطه‌نظر قرب إلی نفس الامر و واقع الامر، اقرب باشد؛ آن حکومت را ما از این می‌فهمیم. ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَهُ﴾ یعنی حکومة التی تکون نافذةً هی ما إذا کانت مطابقةً لما أنزلَ الله. هذه هی الحکومة النافذة. این مقدار را ما، هم از آیه می‌فهمیم و هم از روایت می‌فهمیم.

آیا قدر متیقن از آیۀ ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَهُ﴾ «رجل» است؟

حالا من در اینجا می‌خواهم حرفم را اصلاً پس بگیرم. بگویم که نه‌خیر، از کجا دلیل داریم بر اینکه رجل فرد متیقّن است؟! چه دلیلی داریم؟! ما دلیل نداریم.

تلمیذ: فرد اغلب در خارج این است.

استاد: بی‌خود اغلب است! فرض کنید اگر یک مرأه‌ای پیدا شود بسیار فاضله، بسیار متدینه و بسیار متهجده که از آن افراد اغلب در خارج اعلم باشد چه می‌گویید؟