موارد انصراف در بیان مرحوم آخوند (3)

در اینجا اتفاقاً لسان آیه، خیلی ادبی است؛ نمی‌گوید که چون تفضیل داده است خدا مردان را بر زنان، نمی‌گوید: لانّه فضِّل الرجال علی النساء؛ نه، می‌گوید: ﴿بِمَآ فَضَّلَ ٱللَهُ بَعۡضَهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ﴾ یعنی بعضی را بر بعضی خدا در اینجا تفضیل داده است. مثل آیۀ ﴿تِلۡكَ ٱلرُّسُلُ فَضَّلۡنَا بَعۡضَهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ﴾¹ بعضی از رسل بر بعضی ترجیح دارند. البته ذکر نکرده است؛ ولی خُب اطاعت از همۀ آنها واجب است. یا در آن آیه دیگر هست که ﴿لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِۦ﴾² آن عدم فرق از نقطه‌نظر مقام بلاغ و ابلاغ است؛ ولی از نقطه‌نظر سعه که ﴿فَضَّلۡنَا بَعۡضَهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ﴾ در آنجا جاری است. مسلم این است که بین انبیاء هم تفضیل بوده است دیگر! بعضی مثل حضرت ابراهیم بر بعضی تفضیل داشتند.

علیٰ‌أیّ‌حال [آیه می‌گوید] ﴿وَبِمَآ أَنفَقُواْ﴾ یعنی چون انفاق می‌کنند. خُب شکی نیست در اینکه این ﴿وَبِمَآ أَنفَقُواْ﴾ این در مورد حکومت که نیست در حکومت که انفاق نیست. این ﴿أَنفَقُواْ﴾ مربوط به مسائل زوجیّت است . مرد و زوج نسبت به زوجه انفاق می‌کند و به اصطلاح حکم اوّلی این مطلب است. حالا ممکن است یک زوجی پیدا بشود هیچ کار نکرده است، فقط یک هنر دارد؛ اما زوجه برود کار کند و انفاق کند. این آیه می‌خواهد بگوید که حکم اوّلیه در اسلام، انفاق زوج بر زوجه است. یعنی اگر زوجه هم پول داشته باشد، اسلام نمی‌گوید که به شوهرت پول بده. نه‌خیر، زوجه می‌گوید که بنده یک میلیارد هم در بانک دارم ولی می‌خواهم نگه دارم و یک قران هم به تو نمی‌دهم. خیلی چیزها هم از تو می‌خواهم که باید برایم تأمین کنی؛ الاّ اینکه از اوّل خودش طی کرده باشد. اما اگر از نظر شرعی بخواهد باشد، زوجه در اینجا مکلف به انفاق بر زوج در اینجا نیست. پس این ﴿وَبِمَآ أَنفَقُواْ﴾ در اینجا حکم شرعی است یعنی شرعاً زوج باید بر زوجه انفاق کند، نه‌اینکه از نقطه‌نظر خارج خلافش نمی‌شود باشد؛ اینها دو مطلب است. حکم ابتدائی شرعی، انفاق زوج بر زوجه است، نه زوجه بر زوج.