اختلاف مرحوم شیخ و آخوند در انعقاد اطلاق

بنا بر مبنای مرحوم شیخ چون در اینجا این أکرم العالم مجمل است، مترتب است بر احراز دو مقدمه؛ مقدمۀ اوّل اینکه متکلم در مقام بیان است و مقدمۀ دوّم اینکه دلیل مقیِّدی برای آن نیاید. وقتی که این‌طور است، ما در اینجا با لا تکرم الفساق می‌آییم أکرم العالم را تقیید می‌زنیم؛ چون لا تکرم الفساق در عام خودش ظهور دارد و چون این ظهور حجّت است؛ بنابراین، ما می‌توانیم با عام این أکرم العالم را مقیَّد کنیم. اما اگر چنانچه گفتیم که نه، خود أکرم العالم دلالت بر اطلاق دارد، وقتی دلالت بر اطلاق در اینجا داشت، آن لا تکرم الفساق در اینجا نمی‌تواند با این أکرم العالم تعارض کند، به‌جهت اینکه این دال بر اطلاق است و ما کشف می‌کنیم از مراد جدّی در وقت عمل، و لا تکرم الفساق در اینجا به حال خودش باقی می‌ماند. این دوران امر بین تقیید و بین تخصیص است.

یعنی در دوران امر بین تقیید و تخصیص امر دائر می‌شود [بین اینکه] آیا ما با لا تکرم الفساق قید بزنیم أکرم العالم را یا با أکرم العالم تخصیص بزنیم لا تکرم الفساق را و بگوییم که این لا تکرم الفساق که آمده است دخالتی با أکرم العالم ندارد؛ بلکه از ناحیه أکرم العالم دائرۀ لا تکرم الفساق تحدید می‌شود؟ در یک هم‌چنین موقعیتی که در دلیل ما هنوز احراز اطلاق نشده است قطعاً تقیید، اولیٰ از تخصیص است دیگر! چون این عام ظهورش اقوی از ظهور أکرم العالم در مصادیق مختلفه خواهد بود.

این مطلب و ثمره‌ای که مرحوم شیخ فرمودند و جوابی هم که مرحوم آخوند دادند که دو اطلاق داریم، اطلاق استعمالی و اطلاق جدّی. که جوابش را قبلاً عرض کردیم.¹

تلمیذ: در [مورد] دّوم که اطلاق بر مصادیق خودش ظهور دارد؛ عام هم داریم، عام بر مصادیق خودش نصّ است لذا مقدم می‌شود؛ [پس] باز هم مطلق را تقیید می‌کند. [یعنی] اگر اطلاق را احراز هم کرده باشیم، اطلاق ظهور دارد بر مصادیق خودش، از اجمال درمی‌آید اما ظهور دارد؛ درحالی‌که عام نصّ بر [مصادیق خودش است].