بررسی ادلۀ قرآنی برائت (1)

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد در مسئلۀ تفویض و دوران امر بین محذورین، شبهه از دایرۀ حجیت بیرون می‌رود و عبارات و عناوینی که در باب تعارض نصّین هست حکایت از عدم حجیت می‌کند و عدم حجیت به لحاظ عدم امکان عمل به تکلیف در خارج است و این اثبات أحدهما را نمی‌کند؛ یعنی حجیت أحدهما در عالم فرض متمشی نیست که بعضی‌ها فرمودند که وقتی که تعارض نصّین بشود و دوران امر بین محذورین بشود، أحدهما به‌عنوان حجیت ثابت است و در‌این‌صورت باید از باب تخییر یکی از این دو را انجام داد یااینکه قائل‌ هستند به اینکه باید مدتی یکی را انجام داد و بعد از مدت دیگر دیگری را انجام داد تااینکه انسان عمل به آن حجت کرده باشد. این مسئله همان‌طور که در جلسۀ قبل عرض شد، از حجیت ساقط است و روایات «بِأیّهما أخذتَ مِن بابِ تسلیمِ وَسِعَک»¹ حکایت بر سعه در عمل به نفی و اثبات می‌کند بدون جهت التزامی به عمل.

و اما در باب مثبتین نمی‌توانیم قائل به توقف بشویم، چرا؟ چون محذوری که در باب دوران امر بین محذورین بود آن محذور در اینجا نیست. در اینجا از باب اینکه أحدهما لاشک که حجیت دارد و هیچ محذوری به نسبت به جری عمل در خارج وجود ندارد، از اینجا ما از باب احتیاط و بقاء تکلیف در ذمه باید برائت یقینی برای ما حاصل بشود. این فرق بین این دو مورد است که بحث مفصل آن در باب تعادل و تراجیح خواهد آمد.

استدلال به آیۀ ﴿وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبۡعَثَ رَسُولٗا﴾ بر برائت

ادلۀ‌ای را برای قاعدۀ برائت ذکر کرده‌اند؛ مرحوم شیخ در رسائل و همین‌طور مرحوم آخوند ذکر کرده است که به ادلۀ آن می‌پردازیم؛ یکی از آنها آیۀ شریفۀ ﴿وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبۡعَثَ رَسُولٗا﴾² هست که دلالت آیه بر نفی عذاب به‌واسطۀ عدم بعث رسول است.