مراتب وجود احکام

پس آنچه را که تابه‌حال خوانده‌ایم که گفته‌اند که حکم واقعی آن حکمی است که تعلق تکلیف به موضوع بما هو هو است اما حکم ظاهر آن حکمی است که در ظرف شک هست، همۀ اینها را کنار بریزید!

تلمیذ: پس طبق فرمایشی که فرمودید در رابطه با تعلق احکام به موضوعات در تحت عنوان خاص است حکم واقعی است و بنابراین حکم اضطرار احتراز نمی‌شود و حکم اوّلی ...، چون اینها هرکدام برای خودشان یک عنوان جدیدی درست می‌کنند، حکم ثانوی نیست بنابراین که مشهور حکم ثانوی ...

استاد: بله ما می‌گوییم که حکم ثانوی نداریم. در اینجا ما می‌خواهیم مسئلۀ اکراه یا اضطرار یا مرض را جدای از مسائل اختیار بدانیم؛ یعنی احکامی که روی اختیار رفته‌اند، یک دسته احکام هستند و احکامی که روی غیر اختیار رفته‌اند، إما بإکراه أو إضطرار أو مرض این را جدا گرفتیم. شما می‌توانید اصلاً این را نگیرید و این را حکم اوّلی بگویید، که حکم اوّلی آن حکمی است که بر عناوین مختلفه است و حکم ثانوی آن حکمی است که مترتب بر فحص از حکم اوّلی می‌شود مانند موارد مجهول الحکم.

تلمیذ: منحصر به مجهول الحکم شدند.

استاد: بله یا مشتبه الموضوع.

تلمیذ: بنابراین باید جمع کرد مسائلی که حکم ثانوی را می‌گوید، ما حکم ثانوی نداریم.

استاد: بله، حکم ثانوی همین می‌شود.

تلمیذ: مجهول الحکم می‌شود؟

استاد: مجهول الحکم می‌شود یا موارد استصحاب می‌شود یا اصالة الحل اینها دارای حکم ثانوی و اینها می‌شوند ولی باز حکم واقعی است؛ حکم واقعی ولی ثانوی است!

اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد