بحث در مسئلۀ اجزاء و ترتّب احکام (3)

البته این مسئله با آن مسئله‌ای که ما در بحث بلوغ مطرح کردیم فرق می‌کند، آن چیزی که در بحث بلوغ مطرح کردیم این بود که اگر عقل به یک مرحله‌ای برسد که در خودش احساس تکلیف کند یعنی آن ادراک موقع و تعلق تکلیف برای او روشن بشود، در آنجا بین کوچک بودن و بزرگ بودن فرق نیست. لذا ما در قضیۀ ائمه‌ای مانند امام جواد یا امام هادی علیهما‌السّلام که در قبل از سنین پانزده‌سالگی به امامت رسیدند و یا حضرت بقیةالله ارواحنا فداه که در سن پنج‌سالگی به امامت رسیدند، در آنجا گفتیم که اصلاً مستحیل است که امام علیه‌السّلام به سن امامت برسد و نماز نخواند! این نماز خواندن امام نه به‌عنوان یک حکم تجربی و تأدیبی است که روایات برای اطفال بیان می‌کنند و نه از باب یک حکم استحبابی است که تخلف از آن موجب عقاب نباشد، قطعاً این‌طور نیست؛ یعنی از أبده بدیهیات است؛ بلکه این نمازی را که امام علیه‌السّلام در سن نه‌سالگی می‌خواند ولو اینکه به سن بلوغ احتلامی نرسیده است و یا امام زمان علیه‌السّلام که در سن پنج‌سالگی می‌خواند؛ ولو اینکه به سن حُلُم نرسیده است، به‌عنوان یک تکلیف تنجّزی و لزومی و وجوبی برای خودش می‌داند که می‌خواند! و آن‌طوری‌که سابق عرض شد امامت اقتضاء وجوب نمی‌کند، امامت یک مطلبی است و وجوب مطلب دیگری است! مگر حالا اگر کسی امام بشود حج بر او واجب است؟! نه! اگر مستطیع باشد حج بر او واجب است و اگر مستطیع نباشد، حج واجب نیست! امامت اقتضاء نمی‌کند شخصی که امام می‌شود حتماً حج برود، نه! امامت اقتضاء نمی‌کند که صوم بر او واجب بشود، نه! اگر استطاعت داشته باشد و اگر قدرت و قوّت بدنی و جسمی داشته باشد، صوم بر او لازم است و اگر نداشته باشد، او هم مثل سایر افراد است؛ ﴿فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَ﴾.¹