بحث در مسئلۀ اجزاء و ترتّب احکام (3)

اینهایی که در آیات قرآن داریم: ﴿فَلَوۡلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرۡقَةٖ مِّنۡهُمۡ طَآئِفَةٞ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي ٱلدِّينِ﴾¹ یعنی احکام انشائی را به مقام بعث و زجر برسانند و آیۀ ﴿وَلۡتَكُن مِّنكُمۡ أُمَّةٞ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلۡخَيۡرِ وَيَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ﴾² یعنی باید این احکام انشائی را به مقام زجر برسانند. «نَفر» در آیۀ ﴿فَلَوۡلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرۡقَةٖ مِّنۡهُمۡ طَآئِفَةٞ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي ٱلدِّينِ﴾ به این معنا است که این کار را انجام بدهند. ممکن است که یک شخص مسلمان هم باشد ولی اطلاع نداشته باشند. در خیلی از این دهات و قراء افرادی وجود دارند که حتی احکام ابتدائی صلاة، صوم، غسل و این چیزها را نمی‌دانند. این مقام، مقام بعث و زجر است. لازمۀ مقام بعث و زجر علم است یعنی لازمه‌اش این است که وقتی این حکم انشائی به بعث و زجر می‌رسد که مکلف عالم بشود و بر آن حکم انشائی علم پیدا کند، آن‌وقت به بعث و زجر می‌رسد و وقتی که به بعث و زجر رسید و عالم شد آن‌وقت برای او فعلیت پیدا می‌کند؛ اگر وقت صلاة و صوم و حج بیاید، فعلیت پیدا می‌کند وَ هَلُمَّ جَرّاً.

اشکال در امارات و حجج شرعی

اشکالی که در اینجا هست این است که اماراتی که شارع آن امارات را برای احکام شرعی طریق و حجت قرار داده است [چگونه است]؟! یا [باید] حجیت شارع را از باب متمم جعل بگیریم یا اینکه حجیت شارع را از باب جعل مستقل و مؤسس بگیریم یا اینکه حجیت شارع را از باب تقریر و امضای بر سیرۀ عقلائیه بگیریم، چون عقلاء در محاورات خودشان امارات را حجت می‌دانند که واقع هم همین است 

نکته‌ای دربارۀ وجه حجیت امارات

و شارع در اینجا به‌عنوان متمم جعل یا جاعل بالاِستقلال و به‌عنوان مؤسس، در امارات جعل حجیت نکرده است و تنزیلِ غیر علم را به منزلۀ علم نکرده است؛ بلکه شارع در اینجا از سیرۀ عقلائیه تبعیت کرده است و سیرۀ عقلائیه بر حجیت وثاقت راوی است و شارع هم همین کار را کرده است.