تعارض نصّین

فعلیٰ‌ هذا لِقائلٍ أن یقول پس روایاتی که مربوط به تخییر است مثل: فإذاً فَتَخَیَّر در اینجا چه می‌شود؟! خب در اینجا مخالف [هست]، ما می‌گوییم که در اینجا امام نگفته است که أحدهما حجةٌ و یَجبُ علیک العَملُ به، بلکه امام علیه‌السّلام فرموده است که هذا فی مواردِ الإباحةِ و البرائة و إمّا لابدّ أن تأخذ بهذا و إمّا لابدّ أن تأخذ بِغیرِ هذا. این از باب اباحه است و از باب حکم تکلیفی نیست و لذا می‌گوید: «فَبِأیّهما أخَذتَ مِن بابِ التَّسلیمِ وَسِعَک» یعنی مسئله از باب تکلیف خارج می‌شود، مسئله از باب تسلیم است یعنی از باب تسلیمٌ لأمر الله و تسلیمٌ لِتکلیف الله شما در عالم خارج یا باید اعمال کنید یا نباید اعمال کنید. یعنی یا باید محقق کنید یا نباید محقق کنید بالأخره امر دوران بین نفی و اثبات است. علیٰ‌أی‌ّحال در عالم خارج یا این محقق است یا عدم این محقق است.

ما در برائت هم همین را می‌گوییم؛ در اباحه مگر چه می‌گوییم؟! می‌گوییم: «فَبِأیّهما أخَذتَ مِن بابِ التَّسلیمِ وَسِعَک» هم اتیانش در مندوحه است و هم عدم اتیانش در مندوحه است.

بنابراین امام در اینجا مسئله‌ای بر خلاف اصل عملی در این مورد که مورد تعارض است بیان نکرده است. حضرت در اینجا نفرمود که یَجبُ علیک التخییر؛ تخییر به‌عنوان حکم بر تو واجب است بلکه حضرت می‌فرماید که از باب اباحه و برائت، بالأخره دوران بین نفی و اثبات است و یا باید انجام بدهید یا نباید انجام بدهید؛ مثل دفن میت کافر در یک روایت حرام است و در یک روایت واجب است، بالأخره در عالم خارج این میت یا دفن می‌شود یا دفن نمی‌شود! اگر در مورد دفن قائل به اباحه شدیم، طرف مقابل او هم قطعاً مورد اباحه خواهد بود.

فلهذا در مسئلۀ باب تعارض برخلاف نظر مرحوم آخوند، این در باب شبهات اجمالیه و شبهات حکمیه هم قرار می‌گیرد.