تعارض نصّین

بنابراین حجیتی که منظور آقایان هست، این حجیت به این معنا نیست که راه را برای من ببندد؛ بلکه حجیت به این معنا است که این کلام از امام علیه‌السّلام صادر شده است و کلُّ کلامٍ یَصدُرُ عنِ الإمام فَیجبُ إطاعته، این‌هم [اطاعتش لازم است] حالا در مقام عمل نمی‌دانم چه‌کار کنم. وقتی که در مقام عمل ندانستم چه‌کار کنم و مشکل من است، خب أحدهما لازم الاِتباع است. من در مقام عمل نمی‌توانم به هردو عمل کنم، اگر می‌توانستم [عمل می‌کردم] فرض کنید که اگر جزو ملائکه بودم می‌شد که عمل کنم چون ملائکه می‌توانند هم به شیء و هم به عدم آن شیء عمل کنند!

مثل قوانین ما که در مراتب مختلف تفاوت دارد! اتفاقاً این مسئله هست که این مسئلۀ تضاد و اجتماع ضدین در عالم ماده محال است؛ اما مسئلۀ اجتماع ضدین در عالم دیگر مثل عالم برزخ منافاتی ندارد به‌خاطر اینکه در آنجا مقررات و قوانین عالم ماده نیست.

من خودم در خواب دیدم که در بازاری عبور می‌کردم ـ این برای همه اتفاق می‌افتد و زیاد هم اتفاق می‌افتد ـ و فی آنٍ واحدة و فی لحظةٍ واحدة هم از این سمت بازار به سمت مشرق عبور می‌کردم و هم از سمت مخالف حرکت می‌کردم، آیا این در عالم ماده ممکن است؟! مستحیل است. ولی این در عالم [دیگر محال نیست.] حالا فرض کنید که اگر امام علیه‌السّلام بگوید که باید از این‌طرف بروید و بعد بگوید که نه، باید از آن‌طرف بروید! خب باید به کدام‌یک از این دو طرف رفت؟! این مشکل، مشکل فعل من است اما مشکل، مشکل حجیت [روایت نیست.]

تلمیذ: جنبۀ نقیضین هم در آن عالم منتفی است؟

استاد: جنبۀ نقیضین که مسئلۀ عدم است.

تلمیذ: جنبۀ ضدین چطور؟

بنای فلسفه و برهان بر مسئلۀ اجتماع نقیضین

استاد: جنبۀ ضدین بله [منتفی نیست] و اصلاً بنای فلسفه و برهان بر مسئلۀ قانون اجتماع نقیضین و اینها هست و اصلاً پایۀ اول است و اگر مسئلۀ اجتماع نقیضین ازبین برود، دیگر برهان ازبین می‌رود. مسئلۀ اجتماع ضدین است که [در آن عالم] منافاتی ندارد یعنی می‌شود جمع کرد.