ادلۀ قرآنی بر برائت (1)

فرق بین اصالة البرائة و اصالة الإباحه

بناءًعلیٰ‌هذا در بحث اصالة البرائة در مواردی اصالة البرائة می‌آید که شبهۀ عقلایی باشد و احتمال جدی برای مورد خلاف باشد؛ اما در هر جایی نمی‌توانیم اصالة البرائة جاری کنیم. از این نقطه‌نظر اصالة الحظر یا اصالة الإباحه هست؛ یعنی فرق بین اصالة البرائة و اصالة الإباحه در این هست که در آن مواردی که اصالة الإباحه جاری می‌کنیم ممکن است اصالة البرائة جاری نکنیم. چرا؟ چون جای اصالة البرائة نیست؛ اصالة البرائة در مواردی است که شبهۀ جدی نسبت به تعلق تکلیف است؛ إما لفقدان النص و إما لإجمال النص؛ اما در آن مواردی که شبهه نیست یا اگر شبهه هست شبهۀ غیر معتمدٌ علیها و لا یعتني علیها العرف است وقتی که این باشد اینجا اصالة الحظر و یا اصالة الإباحه می‌آید، ولی اصالة البرائة دیگر در اینجا جاری نمی‌شود اما لا عکس؛ در هر جایی که اصالة البرائة جاری بشود قطعاً در آنجا اصالة الحظر یا اصالة الإباحه هست. این یک مطلب بود.

مطلب دیگر اینکه براساس متابعت از بحث گذشته برای اثبات اصالة البرائة به آیاتی استدلال شد. مرحوم آخوند نه‌تنها هیچ‌کدام از آن آیات را قبول نکرد بلکه اظهر آیات را که آیۀ ﴿وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبۡعَثَ رَسُولٗا﴾ را هم کافی ندانسته است و بحثی را پیش آوردند که این مربوط به عذاب قیامت است و مربوط به امم سابقه است و ارتباطی به استدلال به بحث البرائه که نفی تکلیف درصورت عدم یا فقدان دلیل یا اجمال دلیل است ندارد.¹

بحث راجع به این قبلاً عرض شد و عرض شد این از بهترین آیات بر استدلال بر اصالة البرائة است و بحث مطلب مرحوم نائینی و مرحوم عراقی هم در اینجا گذشت.

استدلال به آیۀ ﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَهُ نَفۡسًا إِلَّا مَآ ءَاتَىٰهَا﴾ در مبحث برائت

یکی از آیاتی که بر اصالة البرائة ممکن است مورد استدلال قرار بگیرد آیۀ ﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَهُ نَفۡسًا إِلَّا مَآ ءَاتَىٰهَا﴾² است.