ادلۀ قرآنی بر برائت (2)

پس قبل از تبیّن ولو اینکه شبهه، شبهۀ تحریمیه است آیه در اینجا تصریح بر عدم [احتیاط] دارد و به تنقیح مناط می‌توانیم در اینجا بگوییم که آیه اختصاص به خود این مورد ندارد! افطار در ماه رمضان علاوۀ حرمت، موجب کفاره و یا صوم ستین یوماً و اطعام ستین مسکیناً است، دیگر در آن مواردی که شبهه، شبهۀ تحریمیه است به طریق اولیٰ ما اثبات عدم کفّ و عدم احتیاط را در آنجا می‌کنیم.

تلمیذ: ممکن است که اصلاً به خصوصه در آیۀ خیط الأسود، تبیّنی در آن نباشد.

استاد: بنده هم همین را می‌گویم؛ ببینید بحث ما راجع به عدم الحکم است، حالا این عدم الحکم و عدم العلم یا به‌واسطۀ شبهۀ موضوعیه یا به‌واسطۀ عدم الدلیل، فقدان نص، اجمال نص و یا تعارض نص است و در هرکدام از این موارد عدم الحکم در اینجا موجود است و در هرکدام از این موارد فرقی بین شبهۀ وجوبیه و شبهۀ تحریمیه نیست، منظور این است که حکم در اینجا برای مکلف تبیین نشده است و در یک هم‌چنین موقعیتی بحث هست که با وجود عدم تبیّن حکم یا به‌واسطۀ فقدان نص، اجمال نص یا تعارض نص آیا مورد، مورد احتیاط است یا مورد مورد برائت است؟! ما در اینجا می‌گوییم که در این مورد آیه صراحت دارد که با عدم تبیّن، مورد مورد احتیاط نیست! در وقتی حکم ملزم است که حکم مبیّن باشد و شارع علم مکلف نسبت به حکم را در اینجا لحاظ کرده باشد.

تلمیذ: حکم مبرهن است و شبهه در اینجا شبهۀ موضوعیه است؛ یعنی مکلف الآن نمی‌داند که خیط ابیض مشخص شده یا نه، شبهۀ موضوعیه تحریمیه است نه شبهۀ...؟

استاد: باشد! مقتضای احتیاط این است که در شبهۀ تحریمیه احتیاط کند.

تلمیذ: در موضوعیه که مشکلی نیست!

استاد: نه در موضوعیه هم فرقی نمی‌کند؛ عرض کردم که در شبهۀ موضوعیۀ وجوبیه، اخباریین با ما در این مسئله شریک هستند اما در شبهات تحریمیه چه حکمیه باشد و چه موضوعیه باشد اخباریین هم قائل به احتیاط هستند. برای ما چه فرقی می‌کند؟ اصلاً ما کاری با اخباریین نداریم، ما نه به اخباریین کار داریم و نه به اصولیین و فرض می‌کنیم که هیچ‌کدام از طائفتین موجود نیستند، ما از آیۀ شریفه در شبهات تحریمیه، یعنی در آنجایی که حکم برای ما مشخص نیست؛ إباحةُ الأکل أو الشرب أو حرمة الأکل و الشرب، در این مورد که الآن شبهه، شبهۀ تحریمیه است سواءٌ کان موضوعیةً أو لَم یکن موضوعیه ـ ما در برائت که نمی‌آییم تقسیم کنیم ـ در آن موردی که برای ما حکم وجود ندارد، آیه در اینجا حرمت را بر صورت تبیین و بر صورت تبیّن معلق کرده است، نه بر صورت شک و نه بر احتیاط! آیۀ شریفه در اینجا گفته است وقتی شرب اکل حرام است که در آنجا خیط ابیض از خیط اسود برای شما مبیّن شود و قبل از تبیّن، این شبهۀ تحریمیه است و لا یجب علیک الاحتیاط بل یجوز علیک الأکل، آیه تصریح کرده است. مثل اینکه شارع در اینجا می‌گوید: ـ مگر این مشتبه الحکم نیست؟ ـ این إناء مشتبه الحکم را تا وقتی که خصوصیت این ماء که در تحت چه عنوانی هست مبیّن نشد یباحُ شربه.