
ادلۀ قرآنی بر برائت (5)
برائت در شبهات حکمیه در این جلسه از سلسله مباحث اصول فقه، آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به بررسی دلالت آیات قرآن بر جواز فعل و ترک در موارد فقدان نص، اجمال نص و تعارض نص میپردازد و این پرسش را مطرح میکند که آیا احتیاط الزامآور در چنین مواردی قابل اثبات است یا نه. ابتدا آیه «و ما لکم ألا تأکلوا...» تحلیل میشود و نشان داده میشود که سیاق آیه ناظر به موارد شبهه است نه علم به حکم. سپس اشکال مرحوم شیخ انصاری درباره لزوم علم در تفصیل احکام مطرح و پاسخ داده میشود که تفصیل احکام مانع جهل مکلف نیست. در ادامه با استناد به آیات «من اظلم...» و «ولا تقولوا لما تصف ألسنتکم» بیان میشود که الزام به احتیاط در شبهات، در صورت انتساب حکم به خدا بدون علم، مصداق افتراء است. نتیجه جلسه نفی وجوب احتیاط الزامی و تأکید بر اصل برائت است.
ادلۀ قرآنی بر برائت (5)
2أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم
ویژگی مطالب مرحوم شیخ و مرحوم آقاضیاء عراقی
...یادم هست که مرحوم [آقا] ضیاء در اینجا یک حاشیه داشتند که دلالت این آیه را قبول کرده بودند؛ ﴿وَمَا لَكُمۡ أَلَّا تَأۡكُلُواْ مِمَّا ذُكِرَ ٱسۡمُ ٱللَهِ عَلَيۡهِ وَقَدۡ فَصَّلَ لَكُم مَّا حَرَّمَ عَلَيۡكُم إِلَّا مَا ٱضۡطُرِرۡتُمۡ إِلَيۡهِ﴾1 اینطور به نظرم میآید که ایشان قبول کرده بودند رداً علی الشیخ و الآخوند.
بهطورکلی رفقا! در کیفیت استدلال و کیفیت ورود و خروج مطلب به مطالب مرحوم آقا ضیاء بیشتر از نائینی توجه کنند، چون مطالب آقا ضیاء به آن مبانی عرفی و شرعی نزدیکتر است و آن ساذجیت و سلاست فهم عرفی مطالب آقا ضیاء نزدیکتر است تا مرحوم نائینی و همینطور مرحوم آخوند. برای رسیدن به مغزای شرع و به آن قوۀ تفکیر و استنباط، یکی ادراک مطالب و مبانی مرحوم شیخ بسیار کمک و مساعدت میکند و یکی هم مطالب مرحوم آقا ضیاء عراقی! مطالب این دوتا از [مطالب] مرحوم کمپانی و نائینی بهتر است. البته آنها را هم باید مطالعه کرد ولی من خیال میکنم اگر رفقا در طی این مباحثی که داریم همۀ تقریرات آقا ضیاء را مطالعه کنند خیلی خوب است؛ البته همه نقل میشود و باید مراجعه کرد ولی منظورم این است که اهتمام به مطالب آقا ضیاء بیشتر از بقیه باشد.
مبنا بر حکومت آیات و ادله بر الزام به احتیاط و الزام ... بود. این نکته مدّنظربود و در این موارد اگر آنطوریکه بایدوشاید مسئله مبیّن نشود تقریباً میشود گفت که نتیجۀ بحث به آن حد مطلوب نمیرسد. منظور آن است.
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث راجع به دلالت آیات قرآن بر اباحۀ فعل و ترک در شبهات وجوبیه و تحریمیه بهنحو عام یا سکوت آیات و اجمال آیات نسبت به جواز اقتحام در شبهات بود.
تنقیح مناط در آیۀ ﴿و ما لَکُم ألاّ تَأکُلوا مِمّا ذُکِرَ اسمُ اللَهِ ...﴾
- سوره انعام (6) آیه 119.
ترجمه: «چرا از آنچه نام خدا بر آن ذکر شده نمیخورید (و بر خود حرام میکنید)؟! درصورتیکه آنچه خدا بر شما حرام کرده به تفصیل بیان نموده جز آنچه به آن ناگزیر میشوید که باز حلال است.» (محقق)
- سوره انعام (6) آیه 119.
