ادلۀ قرآنی بر برائت (5)

نکته در اینجا این است که آیۀ شریفه می‌فرماید: ﴿وَمَا لَكُمۡ أَلَّا تَأۡكُلُواْ مِمَّا ذُكِرَ ٱسۡمُ ٱللَهِ عَلَيۡهِ وَقَدۡ فَصَّلَ لَكُم مَّا حَرَّمَ عَلَيۡكُم﴾ در اینجا «ما» به معنای موصول است و نفس سیاق آیه، افادۀ اطلاق دارد؛ یعنی سیاق آیه جنبۀ توبیخ در صدر آیه دارد و آن توبیخ باید در وقتی محقق بشود که جمیع موارد حلال و حرام در آنجا محقق و نازل شده باشد. در آنجا توبیخ جا دارد والاّ اگر مجمل باشد و بعضی از موارد حرام بیان شده و بعضی از موارد بیان نشده است دیگر توبیخ معنا ندارد که در اینجا شارع بیاید توبیخ کند! این به مقتضاء خود صدر آیه است.

و اما به مقتضای ﴿فَصَّلَ﴾ که باز در آنجا تفصیل به معنای تبیین کل شیء هست؛ که آن‌هم افادۀ عموم می‌کند و همین‌طور به مقتضای ﴿إِلَّا مَا ٱضۡطُرِرۡتُمۡ إِلَيۡهِ﴾ که اضطرار در وقتی است که انسان عالم باشد و نسبت به حرام متوجه باشد که در آنجا باز به‌واسطۀ حکم ثانوی اضطرار در آنجا پیدا می‌شود.

ما با این سیاق قطع پیدا می‌کنیم که منظور از «ما» در اینجا افادۀ اطلاق است ﴿وَقَدۡ فَصَّلَ لَكُم مَّا حَرَّمَ عَلَيۡكُم﴾؛ خدا برای شما به تفصیل بیان کرده است. البته منظور از کل شیء، امهات محرمات است اما خصوصیات نه، بسیاری از اینها در زمان ائمه علیهم‌السّلام بیان شده است؛ خصوصیات به‌نحو جزئی در زمان ائمه بیان شده است. بسیاری از اینها از امیرالمؤمنین علیه‌السّلام نقل شده که در مورد اسماک و حیوانات برّ و بحر از آنهاست و خیلی از موارد حرام در عبادات و یا به‌خصوص در معاملات از صادقین علیهماالسّلام است. منظور امهات قضایا و مسائل است؛ ربا، غش، صرف و سلم، کالی به ‌کالی، معاملات غیر جائز از قِبَل شارع، مأکولات، محرمات، غصب و امثال‌ذلک خداوند به‌نحو کلی در زمان پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم بیان کرده است.