ادلۀ قرآنی بر برائت (5)

بناءًعلیٰ‌هذا احکام منزّل تنجیزی از ناحیۀ الهی یا واجب و یا حرام است. آن که تنجیز است می‌شود: مما أوحی الله تعالی إلی النبی پس مما أوحی الله تعالی إلی النبی احکام تنجیزی است که به‌درد مورد برائت ما می‌خورد والاّ استحباب و کراهت هم که آن‌هم منزّل است. حکم تنجیزی واجب، حکم تنجیزی حرمت، حکمی است که منزّل إلی النبی است؛ بنابراین خلاف این حکم و انتساب آن به نبی و به شارع ﴿مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَهِ كَذِبًا﴾ می‌شود؛ یعنی خداوند متعال حکم تنجیزی وجوبی آورده است و انسان حکم وجوبی را انکار کند و یا حکم تنجیزی تحریمی آورده است و آن حکم تنجیزی منکر واقع بشود، این مصداق برای این آیه خواهد بود.

حالا در مورد شبهه که مورد از مواردی است که حکم تنجیزی وجوب و حرمت استفاده نمی‌شود؛ فقدان نص و اجمال نص و تعارض نص. در این سه مورد آن ما أنزل الله و ما أوحی الله إلی النبی آیا وجوب است یا حرمت است؟ ما نمی‌دانیم چون بحث، بحث فقدان نص است یا بحث دیگر است. آن‌وقت دراین‌صورت که مورد، مورد فقدان نص یا اجمال نص است و ما أوحی الله إلی النبی مشخص نیست، انتساب الزام به فعل در شبهۀ وجوبیه و الزام به ترک در شبهۀ تحریمیه به معنای احتیاط ملزِم، حکمٌ منتسبٌ إلی الله تعالی مع إحنا لا نعتقد بأنَّ الله تعالی ألزمنا علَی الفعل أو ألزمنا علَی الترک و هذا مصداقٌ بَیِّن لهذه الآیة ﴿مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَهِ كَذِبًا﴾.

تلمیذ: با ادلۀ احتیاط معارضه ندارد؟! جایگاه ادلۀ احتیاط چه می‌شود؟

استاد: ببینید فعلاً بحث ما قرآن است بدون توجه به ادله، فعلاً ما هستیم با عقل و ادلۀ عقلی، ما و ادلۀ عقلی درقبال دلالت آیات، عقل در مورد فقدان نص و اجمال نص و تعارض نص، عقل حکم به چه می‌کند؟! اگر عقل حکم به احتیاط ملزم می‌کند، این احتیاط ملزم خلاف ما أنزل الله است. ما این را می‌خواهیم بگوییم. یعنی دلیل عقل را فعلاً از دایرۀ دلالت آیات کنار می‌گذاریم و از دلالت آیات منعزل می‌کنیم. بعد آن‌وقت سراغ روایات می‌رویم که آیا روایات دیگر بر این دلالت دارند یا ندارند؟ یااینکه آیات دیگر دلالت بر وجوب احتیاط در شبهات تحریمیه و وجوبیه دارند یا ندارند که این دلالت آیات با دلالت آیات دیگر در تعارض واقع بشود. ما می‌گوییم که آیه‌ای که دلالت بر وجوب احتیاط در شبهۀ تحریمیه باشد یا وجوبیه باشد نداریم، بله آیات داریم مثل ﴿وَلَا تَقۡفُ مَا لَيۡسَ لَكَ بِهِۦ عِلۡمٌ إِنَّ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡبَصَرَ وَٱلۡفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَٰٓئِكَ كَانَ عَنۡهُ مَسۡ‍ُٔولٗا﴾¹ یا آیه داریم راجع به نهی از ظن یا آیۀ ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَهَ حَقَّ تُقَاتِهِۦ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ﴾² که قائلین به احتیاط به این آیات تمسک می‌کند ولی تمام اینها دلالتش با دلالت این آیات محکوم است.