بررسی حدیث رفع (2)

پس از اينجا ما استفاده مي‌كنيم كه «ما لا یعلمون» در اين فقره مثل ساير فقرات است يعني «ما لا یلتفتون» یعنی التفات ندارند، التفات به عمل ندارند و اصلاً در جهل بسيطي هستند كه مِن غیر... مثل اينكه من تصور مي‌كنم اين امر حسن است و مي‌روم انجام مي‌دهم و يك‌دفعه متوجه مي‌شوم اين‌هم امر قبيحي بوده است، اين را «ما لا یعلمون» مي‌گويند. [من‌باب‌مثال] از ما سؤال مي‌كنند و استنطاق مي‌كنند که آقا چرا اين عمل را انجام دادي؟! مي‌گويیم که خيال مي‌كردیم اين كار خوبي است. خيال مي‌كرده است يعني «ما لا یعلمون» برگشتش به مواردي است كه باز آن مورد در اختيار مكلف نيست. آن موردي است كه مكلف آن عمل را حسن يا قبيح مي‌داند [و بعداً کشف خلاف می‌شود.] مثل مواردي كه در بحث تجرّي می‌گفتیم؛ در بحث تجري مي‌گفتيم که فرض كنيد كه الآن من خيال مي‌كنم که اين آب است ـ «ما لا یعلمون» به اين مي‌آيد ـ و مي‌ريزم در اين لیوان...¹

«ما لا یعلمون» يعني «ما لا یلتفتون» تصور بر اين است كه اين موضوع خارجي داخل در تحت اين عنوان است و ما به اين عنوان اين را مي‌خوريم بعد معلوم مي‌شود كه اين داخل در تحت عنوان ديگري بوده است، مثلاً عنوان خمر بوده و عنوان مسكر بوده و عنوان نجس بوده است؛ اينجا مي‌شود «ما لا یعلمون». يعني چه؟! يعني در انطباق با ساير فقرات آن مسئلۀ عدم قدرت مكلف بر فعل در اينجا ظهور پيدا مي‌كند؛ پس ديگر بر اين روايت نمي‌شود استناد كرد.

بنابراين اين روايت نظير آيۀ قرآن مي‌شود كه مي‌فرمايد:

﴿ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِۦ وَقَالُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَا غُفۡرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيۡكَ ٱلۡمَصِيرُ﴾²

بعد می‌فرماید:

﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَعَلَيۡهَا مَا ٱكۡتَسَبَتۡ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذۡنَآ إِن نَّسِينَآ أَوۡ أَخۡطَأۡنَا رَبَّنَا وَلَا تَحۡمِلۡ عَلَيۡنَآ إِصۡرٗا كَمَا حَمَلۡتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلۡنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ وَٱعۡفُ عَنَّا وَٱغۡفِرۡ لَنَا وَٱرۡحَمۡنَآ أَنتَ مَوۡلَىٰنَا فَٱنصُرۡنَا عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ﴾.³