بررسی حدیث رفع (8)

این یکی از ادلّه‌‌ای بود که رفع در حدیث رفع به احکام واقعیه نمی‌خورد؛ بلکه رفع به ایجاب احتیاط می‌خورد. عرض شد درصورتی‌که منظور از ایجاب احتیاط، رفع حکم باشد اشکال وارد است.

دلیل سوم

مطلب دیگری که ایشان می‌فرمایند این است که سیاق در «ما لا یعلمون» با الخطأ و النسیان و امثال‌ذلک یکی است؛ یعنی در مورد اینها رفع حکم واقعی که نیست تنزیلاً عبارت از خود همان ما اخطأتم است؛ رفع ما أخطأتم رفع ما نَسیتُم، رفع ما اضطروا إلیه، یعنی آن فعل تنزیلاً رفع می‌شود و معنای رفع تنزیلی فعل رفع حکم او نیست؛ یعنی این فعل کأن لم یکن است؛ آن فعلی که انجام شده است بر او اثری مترتب نمی‌شود بر او حکمی مترتب نمی‌شود و در اینجا حکم واقعی رفع نشده است؛ چون ما گفتیم که وقتی که تنزیلاً آن فعل مرفوع بشود، بنابراین در سایر فقرات هم همان خواهد بود؛ یعنی در خطا و نسیان ما آمدیم [حکم عدم بار کردیم] یعنی به فعلی که سر زده نشده است حکم عدم بار می‌شود؛ فعلی که سر زده شده است حکم عدم به آن بار می‌شود؛ یعنی درصورت خطا و نسیان کأنّ از مکلف فعلی سر نزده است. اینکه فعلی از او سر نزده است این در «ما لا یعلمون» هم همین‌طور است، آن «ما لا یعلمون» یعنی کأنّ فعلی برای مکلف محقق نشده است، فعلی برای او لازم نشده است؛ این عبارة اخریٰ ایجاب احتیاط است؛ یعنی معنای عدم ایجاب احتیاط این است که مکلف نسبت به فعل و نسبت به ترک در مندوحه است. این همان چیزی است که در این تنزیل ما گفتیم؛ ما در تنزیل می‌گوییم که وقتی مکلف یک عملی را نسیاناً انجام داد کأنّ شارع می‌گوید: انگار انجام نداده‌ای؛ یعنی در انجام دادن و انجام ندادن در مندوحه هستی. درست شد؟! اگر یک عملی را از روی خطا انجام دادی شارع حکم عدم بر این فعل می‌کند اگر عملی را از روی اضطرار انجام دادی شارع حکم عدم می‌کند.