
امام زمان علیه السّلام از منظر نقل و عقل
و تبیین جایگاه امامت و ولایت
حضرت آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس سرّه در یکی از جلسات درس خارج اصول بیاناتی درباره حضرت امام زمان علیه السلام ایراد فرمودهاند. ایشان در ابتدا به تواتر روایات مهدویت در منابع شیعه و اهل سنت اشاره کرده و نام کتب متعددی از هر دو مذهب، که به این موضوع پرداختهاند ذکر شده است. استاد با اشاره به ادله عقلی و تاریخی بر وجود و ولادت امام زمان، بیان داشتند که این اعتقاد در زمان غیبت صغری شایع بوده و شیعیان با نواب خاص حضرت ارتباط داشتند. حضرت آیةالله حسینی طهرانی در بخش دیگری از این جلسه، حقیقت ولایت و ارتباط آن با مقام امامت را تبیین کردند و نقش امام به عنوان واسطه بین خلق و خالق و مظهر اسماء و صفات الهی را بیان فرمودند. ایشان موضوع ظهور امام زمان (عج) به عنوان حلقه واسطه بین دنیا و قیامت و تحول معرفتی مردم در آن زمان و دوره رجعت را مورد بحث قرار دادند. استاد در پایان، به سنخیت بین سالک و وجود حق و همچنین امام و پیغمبر علیهم السلام اشاره کرده و کیفیت تدبیر نظام تکوین در زمان غیبت را توضیح دادند.
امام زمان علیه السّلام از منظر نقل و عقل
3حتی همین الآن در صحن مسجد النّبی نوشته شده است: «محمّدٌ المهدیّ الحیّ.»1 یعنی نام حضرت با این اسم و با این عنوان که حیات دارد آمده است؛ لذا خود اهلسنت معترف به این مسئله هستند و من نمیدانم این شبهه از کجا آمده است!
تلمیذ: شاید اینگونه بگویند که حضرت مهدی خواهد آمد اما به دنیا نیامده است، بلکه به دنیا خواهد آمد! یعنی معترف باشند که تعداد خلفای رسول خدا صلّی الله علیه و آله همان دوازده تا است، ولی آنگونه که ما حضرت را میشناسیم که به دنیا آمده و غیبت نموده است، قائل نباشند؛ بلکه بگویند زمان آن حضرت فرا نرسیده است، حال یا اصلاً به دنیا نیامده و یا به دنیا آمده اما کسی او را نمیشناسد.
استاد: بله، ممکن است. علیٰأیّحال اگر حضرت را از فرزندان امام حسن عسکری علیه السّلام بدانیم، چگونه فترت و صدها سال فاصله بین امام عسکری و فرزندش قائل بشویم؟ این محال است. مگر اینکه بگوییم واسطههایی وجود دارد که کسی قائل به آن نیست، بلکه همۀ روایات او را فرزند بلا فصل امام عسکری میدانند.
من میتوانم روایات بسیاری ناظر به اینکه حضرت متولد شدهاند برای شما بیاورم و در بحار الأنوار نیز روایات بسیاری از امام صادق، امام باقر، امام جواد، امام رضا، امیرالمؤمنین و رسول اکرم صلوات الله علیهم اجمعین دربارۀ آن حضرت آمده است.2
بهعنوانمثال در روایات داریم: «لا تَخلو الأرضُ مِن حُجّة؛3 زمین از حجّت خالی نمیماند.» خب، امام عسکری رحلت کردهاند، الآن حجّت کیست؟ پس حتماً باید فرزندش به دنیا آمده باشد! چون روایت میفرماید: «نمیتواند زمین از حجّت خالی بماند!» یا «لَولَا الحجّةُ لَساخَتِ الأرضُ بِأهلِها؛4 اگر حجّت نباشد هرآینه زمین اهلش را در کام خود فرو میبَرد!» و یا «مَثَلُ قائِمِنا...! »5
اگر ما تمام روایاتی که دربارۀ وجود حجّت و ائمۀ دوازدهگانه و امام مهدی آمده است به هم ضمیمه کنیم، از متواتر هم بیشتر خواهد بود.
ادلۀ عقلی و تاریخی بر وجود امام زمان علیه السّلام
- یعنی بهگونهای نوشته شده است که از یاء مهدی با حاء محمد کلمۀ «حی» خوانده میشود. ناگفته نماند که هماکنون در دورۀ آلسعود کلمۀ حی را به شکلی از بین بردهاند. رجوع شود به مطلع الأنوار، ج 11، ص 380 ـ 382. (محقق)
- بحار الأنوار، ج 51 ـ 53.
- الغیبة، نعمانی، ص 136؛ الخصال، ج 2، ص 479.
- دلائل الإمامة، ص 436؛ الاحتجاج، طبرسی، ج 2، ص 317؛ بحار الأنوار، ج 57، ص 213. با قدری اختلاف در مصادر.
- کمال الدین، ج 2، ص 373:
«[قالَ علیُّ بنُ موسَی الرّضا عَلَیهِ السَّلام:] ...فَقَد حَدَّثَنی أبِی عن أبیهِ عن آبائِهِ علیهِمُ السّلام: أنّ النّبیَّ صلّی الله علیه و آله و سلّم قیلَ لَه: یا رسولَ اللهِ، متیٰ یَخرُجُ القائِمُ مِن ذُرّیَّتِکَ؟ فَقال: مَثَلُهُ مَثَلُ السّاعةِ الّتی: ﴿لَا يُجَلِّيهَا لِوَقۡتِهَآ إِلَّا هُوَ ثَقُلَتۡ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ لَا تَأۡتِيكُمۡ إِلَّا بَغۡتَةٗ﴾.*» ترجمه:
«امام رضا علیه السّلام فرمود: پدرم از پدرش از پدرانش نقل فرمود که از پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم پرسیدند: چه زمانی قائم از ذرّیۀ تو خروج میکند؟ پس فرمود: مَثلِ او (حضرت قائم علیه السّلام) مَثل قیامت است که [این آیه دربارۀ آن نازل شده است]: ﴿کسی غیر از خدا حجاب از ساعت قیامت کنار نمیزند و پرده از روی خفاء آن بر نمیدارد و موقع آن را روشن و واضح نمیکند. ساعت قیامت در آسمانها و زمین سنگین است و تحمّل آن مشکل! ناگهان به شما خواهد رسید.﴾» (محقق)
* سوره اعراف (7) آیه 187.
