روایات راجع به حلّیت مشتبه (1)

طرق مختلفۀ نقل روایت

این روایت به طرق مختلفی نقل شده است؛ شیخ در تهذیب نقل کرده، کلینی در کافی سه روایت نقل کرده که هرکدام از اینها با اختلاف مختصری در مضمون با یکدیگر تفاوت دارند، و روایت دیگری هم که همین «کُلُّ شَیءٍ هو لک حلالٌ» است نقل شده که البته در صحت سند این روایت به‌نحو کلی شبهه است که إن‌شاءالله آن شبهه را بعداً عرض می‌کنیم.

یک روایت از امام صادق علیه‌السّلام مربوط به «جبن» که همان پنیر است [وجود دارد که] از حضرت راجع به پنیر سؤال می‌کنند، حضرت می‌فرمایند: «سأُخبِرُك عنِ الجُبُنِّ و غیرِهِ»، بعد حضرت دستور می‌دهند غلام ایشان می‌روند یک مقدار پنیر از بازار می‌خرند می‌آورند و بعد حضرت با غذا می‌خورند، وقتی تمام می‌شود دوباره از حضرت سؤال می‌کنند، حضرت می‌فرمایند که آیا ندیدی ما خوردیم؟! بعد می‌گوید: «بلى و لكِنّی أُحِبُّ أن أسمعهُ مِنك»؛ به‌طور صریح می‌خواهم بشنوم، حضرت می‌فرمایند: «سأُخبِرُك عنِ الجُبُنِّ و غیرِهِ»، بعد این را می‌فرمایند: «كُلُّ ما كان فیهِ حلالٌ و حرامٌ فهو لك حلالٌ حتّى تَعرِف الحرام بِعَینِهِ فَتَدَعَهُ»؛¹ هر چیزی که در آن حلال و حرامی وجود دارد یعنی به دو جهت حلال و حرام منشعب می‌شود این «فهو لک حلال» حتی اینکه شما حرام بعینه را بشناسید». این یک روایت است.

روایت دیگر هم همان روایت پنیر است؛ منتها رفتن غلام و پنیر خریدن و اینها از این روایت حذف شده است روایت عبدالله بن سنان از امام صادق علیه‌السّلام است که به همین کیفیت می‌فرماید:

كُلُّ شیءٍ یكونُ مِنهُ حرامٌ و حلالٌ فهو لك حلالٌ أبداً حتّى تعرِف الحرام مِنهُ بِعینِهِ فتدعهُ.²

یک روایت دیگر در اینجا روایت ثوب است:

عن مسعدة بنِ صدقة عن أبی‌عبدالله علیهِ السّلامُ قال سمِعتُهُ یقولُ: كُلُّ شیءٍ هو لك حلالٌ حتّى تَعلم أنّهُ حرامٌ بِعَینِهِ فَتَدَعَهُ مِن قِبَلِ نَفسِك و ذلِك مِثلُ الثَّوبِ یَكونُ قدِ اِشتَرَیتَهُ و هو سَرِقةٌ أوِ المَملوكِ عِندك و لَعلَّهُ حُرٌّ قد باع نَفسَهُ أو خُدِع فَبیعَ أو قُهِرَ أوِ اِمرأةٍ تَحتك و هی أُختُك أو رَضیعتُك و الأشیاءُ كُلُّها على هذا حَتّى یَستَبین لك غَیرُ ذلِك أو تَقوم بِهِ البیِّنةُ.³