روایات راجع به حلّیت مشتبه (4)

دربارۀ آیۀ ﴿بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦ﴾
استاد: بله عقل را همه دارند، البته صرف‌نظر از بعضی موارد که انسان جاهل است یعنی خودش جاهل به حکم است و نمی‌داند، صرف‌نظر از این قضیه، ادراک قبح و وقاحت مسئله یا ادراک مصلحت ملزمه، طرفین، برای خیلی از افراد پیدا می‌شود و با توجه به این ادراک شخص مثاب و معاقب است. یعنی مسئله عناد و استکبار و تمرد، ناشی از همین مسئلۀ برهان است، والاّ اگر شخصی این ﴿بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦ﴾ را نداشته باشد دیگر تمرّد معنا ندارد جاهل است دیگر؛ مثل شخصی که جاهل به حرمت خمر است، عالم به حرمت خمر است و شرب خمر می‌کند؛ این آثم نیست عاصی نیست. ولی یک وقتی شخصی است عارف به خمر است ولی در یک موقعیتی قرار می‌گیرد که در آن موقعیت تحریک و تشویق به شرب خمر می‌شود. حالا دیگر مثال‌هایش زیاد است مثلاً طرف می‌گوید: یا باید شرب خمر کنی یا از یک مسئله‌ای محروم می‌شوی، یا باید شرب خمر کنی یااینکه ...
شخصی از آشنایان ما بود یکی از خارج آمده بود می‌خواست با او معامله‌ و تجارتی بکند ـ البته نه در زمان فعلی، در زمان سابق ـ و برای اینکه با آن فرد خارجی معامله بکند او را در یک رستوران برده بود که در آن شرب خمر و این کارها بود و یک ضیافت مفصلّی با همین مشروبات الکلی و غذاهای حرام از او کرده بود، به داعی اینکه اولاً این خارجی است و اشکال ندارد، ثانیاً یک معاملۀ خیلی چرب و نرمی داریم دیگر این ازدست می‌رود و این تجارت، تجارت مربحه‌ای هست و باید این تجارت انجام شود. تمام اینها حرام است یااینکه شخصی می‌خواست کسی را متعه کند و او گفته بود تا لحیه داری من متعۀ تو نمی‌شوم و این ریشش را تراشیده بود و متعه کرده بود! این قضیه اتفاق هم افتاده، و خیلی هم اتفاق می‌افتد.
این ﴿بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦ﴾ را می‌بیند و می‌بیند تراشیدن ریش حرام است ولی درعین‌حال به‌خاطر لذات نفسانی این کار را می‌کند تازه اسمش را هم سالک می‌گذارد! این خیلی جالب است! یااینکه عمل خلافی را انجام بدهد به‌خاطر اینکه به منافعی برسد.
همۀ افراد ﴿بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦ﴾ را دارند، اگر نداشته باشند یک حرفی است، آن در مقام جهل و اینها است ولی نه، [همه] ﴿بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦ﴾ را دارند، علیٰ‌أیّ‌حال تمرّد می‌کنند. 
توضیحی دربارۀ کفّ نفس حضرت یوسف
حالا حضرت یوسف در چنین وضعیتی این مفاسد قضیه برایش روشن شد؛ تَبیّن که این عمل موجب کدورت و موجب ابتعاد مِن الله و موجب ظلمت و موجب حرمان از نعم الهی می‌شود، شاید حتی إلی الأبد یعنی به آن نعمت‌ها و به آن مسائلی که خداوند مقدّر کرده بود به آنها نمی‌رسید. این مسئلۀ مهمی است او کفّ نفس کرد و این را نگه داشت اما نه‌اینکه قضیه مِن غیر اختیارٍ بود، نه مسئله اختیاری بود منتها این برهانی که برای بقیه هست برای آنها هم بود، اضافه‌تر نبود که حالا یک جبرائیل بیاید از راستش بگیرد و میکائیل بیاید از چپش بگیرد، جلوی او را ببندد، عقبش را ببندد تااینکه نتواند، نه آقا همین مسائل عادی بوده که به مفاسدش پی برده و منصرف شد.
البته در بعضی از روایات داریم که موضوع دیدن نور ولایت ائمه علیهم‌السّلام بوده،** منافاتی ندارد، بالأخره هر حیثیت هدایت و هر حیثیت نورانیتی که در این عالم تحقق پیدا بکند این به‌واسطۀ ائمۀ است دیگر به‌واسطۀ همان جلوۀ ولایت است در هرجا که نورانیتی بود در آنجا ظهور ولایت بوده و در هرجا ظلمت است در آنجا ظهور ولایت نیست، در آنجا از من البدو إلی الخلق برای همۀ افراد است در هرجا که انسان احساس نورانیت کند، در آنجا ظهور این ولایت است در هرجا نکند این ظهور شیطنت و کدورت است.
* سوره یوسف (12) آیه 24: ﴿وَلَقَدۡ هَمَّتۡ بِهِۦ وَهَمَّ بِهَا لَوۡلَآ أَن رَّءَا بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦ كَذَٰلِكَ لِنَصۡرِفَ عَنۡهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلۡفَحۡشَآءَ إِنَّهُۥ مِنۡ عِبَادِنَا ٱلۡمُخۡلَصِينَ﴾. مطلع انوار، ج ‌13، ص 81، تعلیقه 1:
«و هرآينه آن زن آهنگ وى كرد، و يوسف نيز اگر برهان پروردگارش را نديده بود، آهنگ او مى‌نمود. اين‌چنين كرديم تا هرگونه زشتى و بدى و عمل شنيعى را از او دور گردانيم.»