روایات راجع به حلّیت مشتبه (4)

وقتی که علم اجمالی نسبت به این مورد داشته باشیم، در آنجا چه باید بکنیم؟ یا باید از آن مورد احتراز بکنیم؛ مثل اینکه در دوران بین ماء و خمر که احدهما خمر است در آنجا علم اجمالی منجّز است که باید در آنجا اجتناب کرد. البته یا اجتناب باید بکنیم یااینکه ممکن است شارع در اینجا قائل به جواز حلّیت بشود؛ شارع در اینجا بگوید که در زمینه و در ظرف علم اجمالی نسبت به وجود محرمات در شریعت و شک در انطباق این حرام بر غناء یا بر شرب توتون، هذا لک حلال حتی تَعرف أنَّ هذا الشربُ بِعینِهِ خارجٌ عن تحتِ محرماتِ المعلومِ بِالإجمال.

پس این «بعینه» فقط اختصاص به شبهات موضوعیه ندارد؛ چون علم اجمالی ما هم شامل بعضی از محرمات است و هم شامل مشکوک است، اخراج این موردِ به‌خصوص از تحت محرمات تفصیلی و اندراجش در تحت غیر آن محرمات تفصیلی در اینجا با این روایت اثبات می‌شود؛ پس «بعینه» در اینجا صادق است و اختصاص به شبهات موضوعیه ندارد؛ یعنی هذا شربُ التتن و هو لَک حلالٌ حتی تَعرفَ أنَّ هذا داخلٌ فی تحتِ محرماتِ المعلوم بِالإجمال.

با این بیان که ایشان در اینجا دارند می‌خواهند اثبات بفرمایند که این ادلّۀ ثلاثه یا ادلّۀ اربعه، هم شامل شبهات موضوعیه است و هم شامل شبهات حکمیه است شامل اینها خواهد شد.

نظری بر فرمایش مرحوم علامه طهرانی

حالا قبل از اینکه به بیان بعدی آقای خوئی و اشکال [مرحوم آقا] بر آقای خوئی برسیم نسبت به این ذیل فرمایش ایشان یک مطالبی به‌نظر می‌رسد.

نکتۀ اول

مسئلۀ اول اینکه خود مرحوم آقا علم اجمالی را چنانچه بعداً در بحث علم اجمالی می‌آید منجّز می‌دانند؛ یعنی علم اجمالی از نقطه‌نظر تعلق تکلیف منجّز است و مانند علم تفصیلی موجب تنجّز و فعلیت خود خواهد شد. آن‌وقت با توجه به این قضیه این ادلّه را به‌عنوان مستثنی از علم اجمالی دانستن، این خلاف مبنا به‌حساب می‌آید.