روایات راجع به حلّیت مشتبه (5)

قاعدۀ ید در آن جایی است که این ید، ظهور داشته باشد لذا ما در آنجا گفتیم که قاعدۀ ید در آن جایی مطرح است که عند الجیران و الأقران و الأهل و العشیرة معروف باشد؛ اما اگر اهل و عشیره یا جیران یک شخص نسبت به مالی که در تحت تصرف زید است مطالب خلاف می‌گویند، قاعدۀ ید در آنجا جاری نیست این بحث، مفصّل در قاعدۀ ید گذشت یادم هست.

مثال دوم: جهت حجیت ظهور سوق مسلمین

و همین‌طور در مورد سوق، ظهور سوق مسلمین در صحت فعل و صحت آن مسئله دلیل بر حلّیت است والاّ اصل سوق دلیل نیست، اصلاً اصل سوق نداریم. چون فعل مسلم را باید حمل بر صحّت کرد از باب غلبۀ اعتماد و اطمینان بر فعل مؤمنین و فعل مسلمین، سوق در اینجا موجب منجزیّت و حجّیت شده است والاّ اگر این غلبه نبود، نبود. ما در این زمینه روایات داریم:

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام می‌فرماید:

إذا اِستولى الصَّلاحُ عَلى الزّمانِ و أهلِهِ ثُمّ أساء رَجُلٌ الظَّنَّ بِرجُلٍ لم تَظهَر مِنهُ حَوبَةٌ فَقد ظَلَمَ و إذا اِستَولى الفَسادُ على الزّمانِ و أهلِهِ فأحسَن َرجُلٌ الظَّنَّ بِرجُلٍ فَقد غَرَّرَ.¹

پس معلوم می‌شود که این مسئله یک مسئلۀ عرفی است و یک مسئلۀ جدا یا قاعدۀ جدای شرعی نیست؛ بلکه یک مسئلۀ عرفی است که شما در هر کجا بودید غلبه ظن در آنجا برای شما حجّت است.

اگر در بین مسلمین که من‌باب‌مثال می‌آیند کشتار می‌کنند شما می‌دانید افرادی که این گوسفند را ذبح می‌کنند یا مرغ‌ها را ذبح می‌کنند؛ افراد لاابالی هستند مسلمان هستند؛ اما نه اهل نماز هستند، نه هیچ بلکه لاابالی هستند و فقط اسماً مسلمان هستند شرب خمر هم می‌کنند، به‌صرف اینکه مسلمان هستند آیا شما حکم به تذکیۀ این ذبایح می‌کنید؟! نمی‌توانید حکم کنید ولو اینکه در سوق مسلمین فروخته می‌شود. سوق مسلمینی که قصّاب سؤال می‌کند که آیا این ذبح مذکّیٰ است یا غیر مذکّیٰ است، این سوق، سوق مسلمین است. بقال سؤال می‌کند این جبن نجس است یا نجس نیست؟ کیفیتش چطور است؟ اما اگر قصّاب و بقّال و خبّاز و همه افراد لاابالی بودند سوق مسلمین در اینجا دلیل نمی‌شود.