روایات راجع به حلّیت مشتبه (5)

کیفیت حساب مئونه سال در مبحث خمس
تلمیذ: مئونه یعنی امور ضروری؟
استاد: بله.
تلمیذ: البته ضروری به معنای وسیع؛ ضروری اجتناب‌ناپذیر، بنابراین باید گفت اموری که خارج از ضرورت است خمسش را حساب کنیم؟
استاد: بله.
تلمیذ: مثلاً تلویزیون ضروری نیست باید خمسش را حساب کنیم؟
استاد: بله.
تلمیذ: گفتنش سخت است. کسی می‌گوید: برای ما حساب کن آیا لازم است بگوییم؟!
استاد: یک وقت کسی می‌آید از شما سؤال می‌کند، بگویید. یک وقتی می‌گویند: آقا این‌قدر خمس است حالا لازم نیست خودتان بپرسید که چیست و از کجاست. یااینکه بعضی‌ها دوتا یخچال دارند؛ یکی یخچال است و یکی فریزر است، یکی از اینها زیاد است ضروری نیست؛ حالا لازم نیست کسی فریزر داشته باشد، نداشته باشد، همان مقداری که بالای یخچال است کافی است.
تلمیذ: برای طلبه‌ها؟
استاد: نه صحبت طلبه که نیست، مردم عادی.
تلمیذ: فرقی نمی‌کند طرف پول ندارد در طول ماه چیزی بخرد مجبور است که مثلاً شش‌ماهه یا سه‌ماهه جنس‌هایی را بخرد مثلاً خشک کند یا انبار کند، فریزر در اینجا ضرورت پیدا می‌کند برای اشیائی که می‌خرد.
استاد: نه می‌تواند پولش را یک جایی نگه دارد بدون اینکه بخرد. ضرورت یک چیزی است که خود طرف می‌فهمد، حالا خودش می‌داند، حالا آیا آدم بیاید برایش بگوید که آقا ضرورت حتماً این است؟! نه هر کسی باید خودش تشخیص بدهد، بین خودش و خدای خودش.
تلمیذ: مردم این‌طور فکر می‌کنند، می‌گویند: هر چقدر توانستی خرج کن باقی هر چه ماند خمسش را بده، بعضی‌ها به‌خاطر اینکه از خمس فرار کنند عملاً می‌آیند خرج می‌کنند که خمس تعلق نگیرد.
استاد: بله، یک بنده خدایی، از دوستان آقا بود نه از رفقا، برای آن سال مستطیع شده بود و داشت به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ می‌گفت که من دیدم که اگر بخواهد ماه شوال بشود باید مکه بروم، خلاصه ماه رمضان یک افطاری دادم و از استطاعت درآمدم! آقا گفتند: نه آقا، شما اشتباه کردید! نمی‌بایست بدهید!
مباحثی دربارۀ استطاعت حج
چون مسئلۀ استطاعت این نیست که خصوص شوال باشد بلکه شوال منجّز می‌شود! کسی که می‌داند که استطاعت برایش پیدا می‌شود تا حج و اگر نمی‌تواند بعداً این استطاعت را تحصیل بکند، الآن این مالی که به‌دست آورده را نباید خرج کند باید برای مکه‌اش نگه دارد.
تلمیذ: این به‌دست آوردن به هرنحوی‌که باشد؟
استاد: از طریق عادی دیگر.
تلمیذ: مثلاً وامی انسان بگیرد که پول را داشته باشد یعنی وام است طرف مدیون است آیا آن‌هم برایش استطاعت می‌آورد؟
استاد: بالأخره وام را برای چه گرفته است؟! همین‌طوری گرفته است یا گرفته که بعد کم‌کم بپردازد؟!
تلمیذ: کم‌کم.
استاد: بله واجب است بالأخره پول دارد.
تلمیذ: پس واجب می‌شود؟!
استاد: بله کسی که وام بگیرد حالا نه‌اینکه وام بگیرد برود بلکه حالا وام گرفته است ـ برای حج وام نمی‌گیرند ـ ولی حالا کسی وام را برای یک کاری گرفته است و می‌داند که در اشهر آتیه کم‌کم می‌پردازد یا دو‌ساله می‌پردازد الآن این پول در دستش بدون مصرف هست باید مکه برود.
تلمیذ: مطلبی در مورد حج فرمودید که شخصی حتی با اختیار هم برود بگیرد، کفایت از حج واجبش می‌کند.
استاد: بله.
تلمیذ: یعنی باید برود، اگر انسان کار کند می‌تواند برود؟
استاد: بله اگر برود جایی کار بکند واجب است برود.
تلمیذ: مثلاً وام را اگر می‌داند می‌تواند پرداخت کند یعنی باید بگیرد؟
استاد: بله.
تلمیذ: باید بگیرد؟
استاد: نه حالا نسبت به خود وام این نیست چون برای حج آن استطاعت فعلی آمده است؛ آنچه را که بعداً می‌پردازد این‌طور نیست گرچه اگر بگیرد استطاعت به‌حساب می‌آید ولی بحث در وجوبش هست. بله آن استطاعت فعلی الآن به‌دست نیامده است؛ استطاعت فعلی به این می‌گویند که الآن شرایط برایش آماده است. این می‌خواهد برود وام بگیرد که سال‌های بعد بپردازد این را استطاعت فعلی نمی‌گویند.