روایات راجع به حلّیت مشتبه (5)

ممکن است شخصی بگوید: نه؛ خبر عادل ثقه موجب استبانه نمی‌شود؛ بلکه موجب ظن است و منظور از استبانه در اینجا یقین است. اولاً اگر این‌طور باشد قطعاً استبانه به معنای منجّزیت است نه به معنای یقین؛ چون یقین در بعضی از موارد برای انسان حاصل می‌شود نه در همۀ موارد. حتی از نصوص آیات قرآن هم ممکن است برای ما یقین حاصل نشود، حتی از اجماع هم ممکن است برای ما یقین حاصل نشود، حتی از سنت هم برای ما یقین حاصل نمی‌شود؛ بنابراین اگر منظور از استبانه یقین و علم است این فقط منحصر در بعضی از موارد است، حتی از آیات هم برای ما علم حاصل نمی‌شود، ظن است؛ آیات قطعی‌الصدور و ظنّی الدلاله هستند؛ روایات ظنّی الدلاله و أکثرها قطعی‌الصدور؛ حالا اکثرشان، نه همه.

پس منظور از استبانه علم نیست؛ بلکه منظور از استبانه منجّزیت، حجّیت، وضوح و تبیین است. این منظور از استبانه است. وقتی منظور از استبانه این شد با خبر عدل هم استبانه برای انسان حاصل می‌شود. وقتی که عدلِ واحدِ ثقه برای انسان یک خبری را بیاورد مسئله برای انسان روشن می‌شود. همان‌طور که قریب اکثر احکامی که الآن ما در روایات داریم به‌واسطۀ خبر واحد است و ما به‌واسطۀ خبر واحد حکم به رفع جهالت می‌کنیم به‌واسطۀ خبر عدل از ما رفع جهالت شده است. آیا با وجود خبر عادل باز می‌توانیم بگوییم که ما جاهل به احکام هستیم و لَم یَستَبِن لَنا الأحکام؟! نه نمی‌توانیم بگوییم پس باز در اینجا وجود عدل در ذیل روایت با استبانه‌ای که حضرت فرمودند، منافات دارد؛ استبانه شامل خبر عدل هم خواهد بود.

تلمیذ: اشکال قبلی مرحوم آقا هم همان‌طور که نظر شما بود در مورد استبانه راجع به شبهات موضوعیه همین است که استبانه اصلاً لفظ است و استبانه در مورد شبهات موضوعیه استعمال می‌شود.

استاد: بله.

تلمیذ: نظر شما هم همین‌طور است.