حدیث سعه و نسبت آن با ادله احتیاط، محور اصلی این جلسه از درس خارج اصول فقه آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است. ایشان ابتدا دلالت روایت «الناس فی سعة ما لا یعلمون» را بر شبهات موضوعیه روشنتر از شبهات حکمیه میدانند و نقدی بر دیدگاه مرحوم کمپانی و مرحوم آخوند در تفسیر این روایت مطرح میکنند. سپس بحث به جایگاه ادله احتیاط کشیده میشود و تفاوت میان احتیاط نفسی و احتیاط طریقی بررسی میگردد. استاد در ادامه با تکیه بر فهم عرفی از روایات، تقسیم مشهور اوامر به مولوی و ارشادی را مورد مناقشه قرار میدهند و تأکید میکنند که ظاهر اوامر صادرشده از معصوم، الزام عملی و مولوی است؛ مگر آنکه خود روایت قرینه روشنی بر ارشادی بودن داشته باشد. نتیجه بحث آن است که ادله احتیاط را نمیتوان بهسادگی از دایره الزام خارج کرد و نسبت آن با حدیث سعه نیازمند دقت بیشتری است.
بررسی حدیث سعه (3)
7این را مردم نمیفهمند؛ وقتی که حضرت میگوید: احتیاط بکن درحالیکه منظور حضرت فرض کنید که نوع دیگر است باید بیان بکند. حضرت در اینجا نمیخواهد یک مورد شبهه از شخصی فوت بشود، باید به چه بیانی بیان بکند؟! ارشادی و مولوی را ما آخوندها درآوردیم والاّ اصلاً در آن زمانها نبود! حضرت موسی بن جعفر علیهالسّلام اصلاً فکرش را هم نمیکرد که بعداً یک عده آخوند بیایند روایتش را اینطور کنند؛ مولوی کنند، ارشادی کنند، جعل حکم ظاهر درقبال واقع کنند، و نمیدانم این حرفها! آقا در مورد این شبهات احتیاط بکن، در مورد آن شبهات احتیاط نکن، سفرهای که پهن میشود احتیاط نکن، در این موارد احتیاط بکن، ما میفهمیم که آقا در این مورد باید احتیاط کرد و در آن موارد نباید احتیاط کرد!
همین روایت سفره که از امیرالمؤمنین علیهالسّلام است شما از این چه میفهمید؟! این را میفهمید که در موارد شبهات موضوعیه نباید احتیاط کرد؛ خیلی قضیه روشن است. حالا ما درقبال این، با وجود اینکه ائمه میدانند این روایت از امیرالمؤمنین آمده و خود ائمه مصدر این روایت هستند درعینحال یک روایات دیگری در مورد احتیاط جعل میکنند حالا ما بگوییم که ارشادی است؟! نمیتوانیم بگوییم که ارشادی است. در وقتی که میدانیم «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» هست، ﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَا﴾1 هست، این ادلّۀ از آیات و فلان و اینها هست، درعینحال ما میبینیم ائمه آمدند یک روایات دیگری را هم درقبال این جعل میکنند که الزام بر احتیاط در آنها هست. فاحتَط یعنی چه؟! از ما تمنا نمیکند؛ بلکه میگوید که واجب است احتیاط بکنید، این واجب است یعنی چه؟! بنا بر تحفّظ بر حکم واقعی است؟! باشد.
اشکال من در اینجا این است که اگر در قیامت خدا از ما سؤال کند که با وجود اینکه ما به تو گفتیم که احتیاط بکن و امام و مسئول دین ما که امام کاظم و امام صادق علیهماالسلام باشند گفتند: احتیاط بکن و تو احتیاط نکردی و به واقع نرسیدی، ما چه جوابی داریم بدهیم؟!
- سوره بقره (2) آیه 286. روح مجرد، ص 413:
«خداوند بر کسی تکلیف نمینماید مگر بهقدر سعه و گسترش او.»
- سوره بقره (2) آیه 286. روح مجرد، ص 413:

