بررسی حدیث سعه (4)

تقریر روایت سعه توسط علاّمه طهرانی رضوان الله تعالیٰ علیه

اما تقریر این روایت بر اساس تقریر مرحوم والد ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ؛ در این روایت اولاً یک مسئله‌ای که به کلام استادشان مرحوم آقای خوئی در اینجا مورد بحث هست تا بعد که اشکالاتی وارد می‌شود.

مرحوم آقای خوئی در اینجا می‌فرمایند که این روایت دلالت بر توسعه نسبت به حکم ـ احکام تحریمیه یا وجوبیه یا در شبهات موضوعیه ـ در این دو قسم دارد.

اشکال مرحوم نائینی

گرچه مرحوم نائینی اشکالی را بر این روایت وارد می‌کنند و با توجه به این اشکال دیگر روایت نمی‌تواند دلیل بر مراد باشد و در مقابل احکام ادلّۀ احتیاط بتواند قائم شود. اشکالی که مرحوم نائینی در اینجا وارد می‌کنند این است که «ما» در این روایت «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» ظهور در «ما»ی زمانیه دارد نه در «ما»ی موصوله؛ بنابراین منظور از «ما» در «ما لا یَعلمون» عبارت از نفس آن حکم است یا طریقی که موصل به حکم است و منجّز به حکم است؛ بناءًعلیٰ‌هذا «الناسُ فی سعةٍ ما لا یَعلمون» یعنی مردم در سعه هستند تا وقتی که برای آنها منجّزی نباشد، به عبارت و تعبیر ما تا وقتی برای آنها تکلیفی نباشد در سعه هستند و وقتی که ما به ادلّۀ احتیاط مراجعه می‌کنیم می‌بینیم که ادلّۀ احتیاط منجّز هستند، بنابراین روایت از حیّز استدلال در اینجا می‌افتد.¹

اشکال آیةالله خوئی بر مرحوم نائینی

مرحوم آقای خوئی بر صغریٰ و کبرای این مسئله اشکال وارد می‌کنند؛ بر نظر مرحوم نائینی اشکال می‌کنند؛ اشکال صغریٰ این است که این «ما» در «فی سعةٍ ما لا یَعلمون» گرچه ظهورش اتفاقاً بر «ما»ی موصوله است، به‌جهت اینکه از نحات ما نشنیدیم و در تعابیر ندیدیم که «ما»ی ظرفیه بر مضارع داخل بشود. ایشان می‌فرمایند که معمولاً ـ مسئله همین‌طور است ـ این «ما» بر ماضی داخل می‌شود و ورودش بر مضارع در غایت ندرت است و کلام معصوم حمل بر ندرت نمی‌شود. از این لحاظ این «ما» موصوله است.