تتمّۀ بحث حدیث «سعه» و شروع بحث حدیث «اطلاق»

من‌باب‌مثال امیرالمؤمنین علیه‌السّلام یک روایتی را در اینجا بیان کرده است و امام صادق علیه‌السّلام بعد از صد سال خلافش را گفته است؛ آیا امام صادق در اینجا اشتباه کرده است یا امیرالمؤمنین؟! نعوذ بالله، هیچ‌کدام اشتباه نکرده‌اند «کُلُّهم نورٌ واحد»¹ همۀ اینها یک حرف می‌زنند و یک کلام دارند. حتی از امیرالمؤمنین هم روایات احتیاط داریم در آن سوقی که حرکت می‌کرد و در بازار و امثال‌ذلک. اینکه دو مورد مخالف از یک امام یا از دو امام نسبت به یک حکم یا نسبت به موضوع بیان بشود وجه آن چیست و چگونه ما باید این مسئله را حمل کنیم؟!

هیچ شکی نیست که با توجه و بذل عنایت به آنچه را ما در مورد «ما لا یَعلمون» در آنجا عرض کردیم که اگر منظور از «ما» حکم واقع باشد چه اشکالاتی لازم می‌آید ـ چهار یا پنج اشکال مطرح کردیم ـ قطعاً باید منظور از «ما» را چه موصوله و چه ظرفیه در حدیث سعه، بر تکلیف حمل کنیم و بگوییم: الناسُ فی سعةِ مِن تکلیفهم حتی یَعلَمُ تکلیفهم؛ مردم در سعه هستند تا مادامی که تکلیفشان را بدانند. اگر ما این‌طور گفتیم، دیگر تعارضی با ادلّۀ احتیاط ندارد؛ یعنی ادلّۀ احتیاط منوط می‌شود به آن مواردی که حدیث سعه شامل آنها نمی‌شود. یعنی از یک طرف می‌بینیم «الناسُ فی سعةٍ» و می‌بینیم در شبهات موضوعیه یا در شبهات حکمیه حضرت بیان کرده و گفته است که در این مورد اشکال ندارد. یا «الأشیاءُ مُطلَقةٌ ما لَم یَرِد علیکَ أمرٌ و نَهیٌ» همۀ اشیاء مطلق هستند تا مادامی که شما علم به حرمت پیدا بکنید، تا مادامی که شما علم به تکلیف پیدا کنید؛ از یک طرف ما می‌بینیم که ائمه علیهم‌السّلام در شبهات حکمیه و همین‌طور در شبهات موضوعیه قائل به توسعه هستند و نه‌تنها رفع ضیق بلکه جعل سعه را در اینجا دارند و از یک ‌طرف ما ادلّۀ احتیاط را در اینجا می‌بینیم که الزام در ادلّۀ احتیاط هست نه سزاوار بودن، ینبغی، یُستَحسَن، یُستَحب، یَتَرجَّح و امثال‌ذلک را بیان می‌کند. حضرت الزام را در ادلّۀ احتیاط بیان می‌کند.