بررسی حدیث «الأشیاءُ مُطلَقةٌ...» (2)

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

بحث راجع به حدیث «کُلُّ شَیءٍ مُطلقٌ حَتَّی یَرِدَ فیه نَصٌ» است.

استظهار مرحوم نائینی از روایت «کُلُّ شیءٍ مطلقٌ»

مرحوم نائینی با بیانی که دربارۀ این روایت دارند می‌فرمایند: منظور از این روایت اطلاق و اباحه در مقام ماقبل شرع است؛ یعنی ظهور روایت در جعل اباحه به‌عنوان لا حرجیّت در ماقبل شرع است. بنابراین اباحۀ ماقبل شرع مغیّای به ورود نهی شرعی است.¹ حالا بحث از اینکه نهی، این ورود آیا به معنای صدور یا به معنای وصول است آن یک مسئلۀ دیگری است و با توجه به این مطلب نوبت به ورود یا وصول نمی‌رسد؛ یعنی وقتی که در ناحیۀ عقدُ الوضع و قضیۀ اولیٰ از روایت ـ صدر روایت ـ صحبت از اطلاق به معنای لا حرجیّت ماقبل شرع باشد، در اینجا دیگر مضمون این روایت شبیه مضمون روایات دیگری است که می‌فرماید: «إنَّ اللهَ سَكَتَ عَن أشیاءَ لَم یَسكُت عَنها نِسیاناً»² این از باب این است که احکام در ماقبل شرع از یک سعۀ لا اقتضایی بالنسبه به ضیق در اتیان و ضیق در کف برخوردار بودند و با ورود شرع این لا اقتضائیت در آنجا برداشته می‌شود.

اشکال آیةالله خوئی به استظهار مرحوم نائینی

مرحوم آقای خوئی در تقریرات مرحوم آقا ـ رضوان ‌الله تعالیٰ ‌علیه ـ اشکالی که بر این استظهار مرحوم نائینی می‌کنند این است که می‌فرمایند: 

اشکال اول

اشکال اوّلی که بر این مسئله وارد می‌شود این است که لسان روایت، لسان انشاء است نه اِخبار، یعنی شارع و امام علیه‌السّلام در بیان انشاء، این مسئله را می‌فرماید؛ یعنی در واقع ظهورِ روایت، مقام، مقام جعل اباحه است نه اخبار به‌اینکه در زمان جاهلیت احکام بالنسبه به امر و نهی لا اقتضاء بودند و با ورود شرع اقتضای به امر و نهی پیدا کردند.

مسئله این‌طور نیست؛ بلکه وقتی که امام علیه‌السّلام می‌فرماید: «کلُّ شیءٍ مطلق» کأنّ دارد جعل می‌کند، جعل اطلاق می‌کند، جعل اباحه می‌کند؛ نه‌اینکه منظورشان در اینجا اخبار از «کلُّ شیءٍ مطلق» در زمان جاهلی است و با ورود این روایت و نظایر این روایت در مقام انشاء این مسئله منافات دارد. البته این اشکال، اشکال صحیحی است.