بررسی حدیث «الأشیاءُ مُطلَقةٌ...» (4)

من‌باب‌مثال وقتی که در بیابان به یک درختی می‌رسید که این درخت میوه دارد، حق دارید که یک دانه‌اش را بخورید که سدّ جوع کنید که نمیرید والاّ اصالة الحظر فقط این مقدار به انسان اجازه می‌دهد؛ اما اگر دو تا بخورید، یا کیسه را بردارید و پر کنید، نه این مقدار [این صحیح نیست]. مثل اینکه منزل رفیقتان بروید او فقط به شما اجازه می‌دهد که بخورید، اما اینکه آن کاسه را در کیسه خالی کنید و ببرید مثل اینکه سور می‌دهند و اینها صحیح نیست! آیا مجاز هستیم؟! در منازل اصالة الحظر یعنی به مقدار ضرورت آن هم ضرورت طبق روایت عنوان بصری [باید باشد]‌! یعنی «فَثُلُثٌ لِطَعامِه»¹ یعنی نه تا اینجا! بایستی این مسائل رعایت شود. علی‌أیّ‌حال تذکرش خوب است.

می‌گویند یک کسی بنده‌ای داشت و به او قول داده بود که اگر این خروس خانه را شما سر ببرید و یک آش خوبی برای ما درست کنید ما فی سبیل الله آزادت می‌کنیم! این بدبخت هم خروس را کشت و پاک کرد و یک آش خوبی درست کرد! این آش را خورد و خروس را نخورد! عبدش آمد و گفت چه شد؟! گفت: اگر این را برداری و با آن یک خورشت درست کنی آزادت می‌کنم! دوباره برای فردا یک خورشت دیگر درست کرد! خورشت را خورد و خروس را نخورد!

دفعۀ سوم گفت اگر این را یک آبگوشتی بسازی که چه باشد و چه باشد این دفعه آزادت می‌کنم! باز دید نه این آبگوشت را خورد و [آزادش نکرد!] گفت: شما به خدا مرا نمی‌خواهد آزاد بکنی، این خروس را بخور این از دست تو آزاد بشود! ما به همان رقیّتت باقی بمانیم!

این اصالة الحظر در اشیاء دلالت بر این مسئله می‌کند. اما قائل هم دارد و بعضی‌ها از این روایت «کُلُّ شَیءٍ مُطلقٌ حَتی یَرِد فیه نَهی» استفادۀ اصالة الحظر کردند و همان‌طور که عرض کردم در تقریرات مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ این‌طور هست و در آن تأملی هم هست. این مسئله مربوط به لاحرجیّت عقلیه است که به این لاحرجیّت عقلیه، لاحرجیّت قبل از شرع هم گفته می‌شود.