نکاتی در باب اجتهاد و شمّ‌الفقاهة

حضرت چنین مسئله‌ای نگفته است و کسی هم اصلاً از امام علیه‌السّلام سؤال نکرده است یعنی کسی از امام علیه‌السّلام نپرسد که اگر ما در منا نتوانستیم قربانی کنیم آیا در اماکن خودمان بعداً این را می‌توانیم انجام بدهیم؟! آیا می‌توانند افراد عوض از ما در آنجا هم انجام بدهند؟! درصورتی‌که یک مسئلۀ شایعی است که فرض کنید از امام علیه‌السّلام می‌پرسد یابن رسول الله ما رمی در منا انجام می‌دهیم، اهل ما در منزلمان در کوفه ظهر قربانی می‌کنند ـ این یک مسئلۀ شایعی است ـ هم به فقرا می‌رسد و هم به افراد می‌رسد. چنین سؤالی اصلاً نشده است؛ یعنی یک روایت شما ندارید، فقط از امام می‌پرسند که به‌واسطۀ شلوغی و ازدحام ما در منا نمی‌توانیم قربانی انجام بدهیم آیا در قریب می‌شود؟! حضرت می‌فرمایند: در قریب منا اشکال ندارد. معلوم است منظور حضرت خود منا است.

تلمیذ: این می‌شود که نیابت جایز نیست والاّ می‌توانست همان‌جا بفرمایند چون خارج از منا است می‌توانید در شهرتان انجام بدهید.

استاد: بله، نیابت نمی‌شود کرد.

تلمیذ: معنی روایت این‌طور می‌شود؟

استاد: بله، بله منظورم این است که اگر منظور حضرت این نبود عبارات مختلفی در این قضیه حضرت می‌توانست بیان کند؛ بگوید: شما نمی‌توانید بگوید در شهرتان نیابت کنند یااینکه قبلاً بسپرید یا مثلاً بعداً بروید انجام بدهید. اینها چیزهایی است که ما از آن روح حاکم بر مسئلۀ قربانی و اُضحیه که حاجی مباشرت داشته باشد در کنارش باشد و در همان موقع و در همان مکان از آن برکات و آن جنبۀ نورانیت خود قربانی بخواهد متمتع باشد برداشت می‌شود؛ ولی از این مسئله اصلاً غفلت می‌شود. التفات کردید؟!

آن‌وقت اگر انسان بر این جنبه‌ها اشراف داشته باشد فهم او از روایات تغییر پیدا می‌کند. دیگر آن‌وقت متوجه می‌شود که منظور امام علیه‌السّلام از این تحدید چیست؛ آیا یک تحدید بتّی است یااینکه اگر هم نشد به‌هیچ‌وجه نمی‌شود کاری انجام داد.