جلسه ۲۸۳

ما پیش مرحوم آقای حاج مرتضی حائری درس می‌خواندیم و ایشان وقتی کلام فلاسفه را مسخره می‌کرد ـ البته اشکال وارد نبود ایشان اشتباه می‌کرد ـ می‌گفت که توارد علتین بر معلول واحد اشکال ندارد! فلاسفه می‌گویند اشکال دارد؟! بسیارخوب شما یک هفت‌تیر دست گرفته‌اید و شلیک می‌کنید دو گلوله که هرکدام علت تامه برای اماته هستند وقتی به مغز اصابت می‌کنند، توارد علتین بر معلول واحد اشکال دارد بنابراین این شخص بلند می‌شود راه می‌افتد! بعد هم خودش می‌خندید و می‌گفت که بیا این‌هم کلام فلاسفه دربارۀ توارد علّتین!

نه جانم اینها علت تامه نیستند بلکه اینها علل معدّه هستند علت تامۀ اماته تخریب دماغ است نه این گلوله‌ها این گلوله‌ها جزءُ العله هستند و ممکن است هزارتا علل معدّه هم وجود داشته باشند. ایشان بین علل معدّه و علت تامه خلط کرده بودند.

حالا این اشکال که موجب رفع می‌شود را اینها بیان کردند و جوابی که مرحوم آقای حکیم در اینجا می‌دهند آن جواب این است که نه‌خیر، در اینجا علم اجمالی نمی‌تواند با علم تفصیلی مقابله کند، چرا؟! چون علیٰ‌کلّ‌حال علم تفصیلی در اینجا تنجّز فعلی دارد؛ چه علم اجمالی باشد یا نباشد علم تفصیلی تعلق به معلوم خاص دارد و این معلوم الآن معلوم خاص است و این تعلق به معلوم خاص علم تفصیلی موجب می‌شود که تنجّز او تنجّز فعلی باشد و با توجه به تنجّز فعلی برای علم تفصیلی، آن‌وقت تنجّز فعلی علم اجمالی منتفی می‌شود.

این حرفی که شما در اینجا می‌زنید با آن حرفی که در بالا زدید که معلوم باتفصیل ما به هردوی علم اجمالی و علم تفصیلی تعلق پیدا می‌کند منافات دارد! شما در بالا گفتید که علم تفصیلی و علم اجمالی هردو باهم در این معلوم بالتفصیل در اینجا اثر می‌گذارند و اثرشان هم ـ حالا به تعبیر ما ـ جزءُ العله است بنابراین این مطلب شما که با وجود تنجّز فعلیِ علمِ تفصیلی آن تنجّز فعلی علم اجمالی منتفی می‌شود، این با حرف بالا منافات پیدا می‌کند