جلسه ۲۸۶

پس ما در خارج باید نسبت به شبهات مقرون به علم اجمالی و شبهات قبل الفحص دلیل بر الزام داشته باشیم، وقتی که این‌طور شد ما ادلّۀ احتیاط را اصلاً از حجیت انداختیم درحالی‌که ادلّۀ احتیاط حجت است. یعنی لسان دلیل احتیاط لسان انشاء است، نه‌اینکه فقط لسان بیان حکم است. «لَیس عَلى النِّساءِ جُمُعةٌ و لا جَماعةٌ» فقط بیان عدم رضای شارع است و فقط این مقدار را می‌رساند که شارع راضی به این مسئله نیست، لذا جا دارد که آن افراد بیایند و از رسول الله سؤال کنند که مقصود شما از لیس علی النساء کذا و کذا چیست و در هر مورد کدام است؟ آن‌وقت آن سیرۀ رسول خدا و بیاناتی که بعد از این بیان حکم می‌آید، مبیّن آن کلام ماسبق می‌شود، ولی در دلیل احتیاط که این‌طور نیست.

در مقام جعل حکم تنزیلی بودن دلیل احتیاط، بنفسه

خود دلیل احتیاط بنفسه در مقام جعل حکم است؛ جعل حکم تنزیلی است، البته حالا بنا بر اینکه ما جعل حکم تنزیلی بگیریم یا مقدّرۀ وجوبی بگیریم، هرچه باشد که این بحث‌ها بعداً می‌آید و یک مقداری هم قبلاً گذشت، ما نمی‌توانیم فقط دلیل احتیاط را به‌عنوان رجحان بگیریم، یا باید بگوییم که مستحب است یا باید بگوییم که الزامی است. این دو اشکالی است که بر این وجه اول می‌آید.

البته دو مسئلۀ دیگر که در اینجا ذکر شده نیازی به تفسیر ندارند و فقط این مورد در اینجا مهم بود چون نکتۀ استنباطی در اینجا بود من آمدم این را عرض کردم إن‌شاءالله فردا از همان تتمۀ دلیل عقل بحث می‌کنیم.

تلمیذ: ... با ادلّۀ دیگر اثبات کردیم، ادلّۀ روایی را قبول ندارند ...

استاد: این معلوم می‌شود هنوز دلیل نیامده و فعلیت پیدا نکرده.

تلمیذ: در اینجا ما همین حرف را نسبت به اینجا نمی‌توانیم بزنیم؟ در مقام...

استاد: ادلّۀ احتیاط در زمان صادقین علیهماالسّلام آمده و این مسئله مربوط به زمان پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است و اصلاً ربطی هم ندارند، دویست سال بعد از جعل، ادلّۀ احتیاط می‌آید. معنا ندارد بگوییم که فعلیت یا تنجّز در اینجا معنی ندارد. ادلّۀ احتیاط در زمان امام صادق است، چطور ممکن است قبلاً بیانی نشده باشد یااینکه فرض کنید فقط آمده نفس آن منشئیّت حکم را می‌خواهد در اینجا بیان کند. موردِ بیانِ روایات و بیان دلیل فرق می‌کند.