مرتب سازی:
جلسه ۲۸۹
3ساقط شدن علم اجمالی از تنجّز، نسبت به مورد متیقّن
بنابراین نسبت به مورد متیقن، علم اجمالی از تنجّز ساقط میشود. چرا؟ بهجهت حکومت و ورود علم تفصیلی بر علم اجمالی، وقتی که ما علم تفصیلی در اینجا داریم این علم تفصیلی مانع برای تنجّز خودش ندارد زیرا نفس علم تفصیلی موجب تنجّز خواهد شد، مثلاً نجاستی است که انسان دارد میبیند و چیزی نمیتواند مانع و رادع از تنجّز علم تفصیلی بشود چون العلمُ حجةٌ بِذاتِهِ و وقتی که موضوع برای علم محقق شد، حکم هم به تبع آن موضوع محقق خواهد شد و در اینجا موضوع برای قضیۀ ما که واجب الاحتراز است عبارت از متیقّن النجاسه است و وقتی که نجاست متیقّن شد حکم هم که احتراز است مترتب است. فرقی در اینجا نمیکند.
در مقابل عمل تفصیلی مانعی از تنجّز وجود ندارد و موضوع محقق است و وقتی موضوع محقق شد ـ این را ما داریم تقریر میکنیم یعنی ما داریم کلام ایشان را با این عبارت تقویت میکنیم ـ خب حکم هم به تبع محقق میشود، این دیگر خیلی واضح است و اشکالی در مقابل این قضیه نیست.
عدم مقابله شک با علم در تنجّز
بحث راجع به آن علم اجمالیای است که آن علم اجمالی مشکوک الانطباق علی هذا الإناء است و آن میشود مانع باشد و هیچوقت شک نمیتواند از نقطهنظر تنجّز مقابله با علم کند یعنی از نقطهنظر تقویت علم بر شک، اگر چنانچه امر دائر بر تنجّز علم اجمالی یا تنجّز علم تفصیلی باشد علم تفصیلی مقدّم است چون در علم تفصیل موضوع محقق است ولی در علم اجمالی موضوع مشکوک است؛ هذا مشکوک النجاسة، و هذا مشکوک النجاسة، و أحدهما متیقّن النجاسة، أحدهما قابل انطباق بر این است ولی أحدهما رفع شک نمیکند.
شما در اینجا به حال شک باقی هستید که آیا این منطبقٌ علیه علم اجمالی هست یا نیست؟ ما در این شک داریم، یقین که نداریم، علم اجمالی به نجاست أحد الإنائین، مشکوک الانطباق علی هذا الإناء است وقتی که مشکوک الانطباق شد، وجوب احتراز بتّی از این إناء مشکوک است، أحدهما واجب الاحتراز است منتها چون در مقابل علم اجمالی حجت اقوا وجود ندارد، علم اجمالی در اینجا منجّز است. اگر در مقابل علم اجمالی حجت اقوایی وجود داشت فرض کنید بیّنه میگوید که این إناء نجس است بنابراین بر علم اجمالی حکومت میکند. شهادت عدلین بر علم اجمالی راجح است. وقتی مکلف علم پیدا بکند بر نجاست نفس إنائی که متعلق علم اجمالی است یعنی مکلف به علم متأخّر از علم اجمالی علم پیدا میکند بر اینکه این إناء نجس است وقتی علم پیدا کرد خب این میآید علم اجمالی را ازبین میبرد تکویناً رافع علم اجمالی است. یکی از آن موارد هم علم تفصیلی به نجاست این إناء متیقّن است، این از موارد رجحان و حکومت علم تفصیلی بر آن علم اجمالی است که میآید مورد را از مورد شبهه خارج میکند و کنار میگذارد.